Thế hệ Z sử dụng AI thế hệ mới như thế nào, và tại sao họ lo lắng

Thế hệ trẻ thay đổi theo thế hệ trẻ. Giới trẻ là những người tiên phong sử dụng điện thoại di động, mạng xã hội và internet. Giờ đây, tất cả những công nghệ này đều phổ biến. Vậy thế hệ Z đang sử dụng AI tạo sinh (genAI) như thế nào hiện nay? Họ cảm nhận ra sao về nó? Họ đã khám phá ra những trường hợp sử dụng tiềm năng nào? Và điều này có ý nghĩa gì đối với nhà tuyển dụng?

Khi nói đến AI tạo sinh, thói quen, thái độ và ý tưởng của thế hệ Z là điềm báo về tương lai của công việc – và cảm nhận của chúng ta khi đến đó.

Vào tháng 10 năm 2025, HBR đã khảo sát một mẫu đại diện gồm gần 2.500 người trưởng thành ở Mỷ trong độ tuổi từ 18 đến 28. Mục tiêu là tạo ra những hiểu biết toàn diện, chính xác và khách quan hơn bất kỳ nghiên cứu nào trước đây.

Dữ liệu thu thập được cho thấy những mô hình khác biệt đáng kể so với những gì được đề xuất trên các diễn đàn trực tuyến và bởi các công ty công nghệ. Trong khi CEO của OpenAI, Sam Altman, gần đây tuyên bố rằng “người lớn tuổi sử dụng ChatGPT như một sự thay thế cho Google” trong khi “những người ở độ tuổi 20 và 30 sử dụng nó như một người tư vấn cuộc sống”, dữ liệu của HBR lại cho thấy người dùng trẻ tuổi ưu tiên năng suất hơn là các chức năng xã hội.

Hơn nữa, khảo sát đã phát hiện ra sự lưỡng lự sâu sắc về AI. Và trong các bình luận của người trả lời, đã thấy những đề xuất về cách các nhà tuyển dụng nên tiếp cận việc tích hợp AI vào nơi làm việc của họ.

Thế hệ Z đang sử dụng AI như thế nào?

Khảo sát cho thấy mối quan hệ của thế hệ Z với AI mang tính thực dụng hơn là cá nhân. Trong khi các tiêu đề báo chí cho rằng giới trẻ coi chatbot như những người bạn tâm giao và đồng hành, dữ liệu lại cho thấy một câu chuyện khác.

Hầu hết người trẻ đang tích cực sử dụng chatbot AI. Ba phần tư (74%) người trẻ tuổi ở Mỹ đã sử dụng chatbot AI ít nhất một lần. Con số này tăng đáng kể so với 58% người trẻ tuổi ở Mỹ cho biết đã từng sử dụng ChatGPT trong cuộc khảo sát vào tháng 2 năm 2025. Tuy nhiên, ước tính của HBR theo sát một nghiên cứu gần đây hơn (tháng 7 năm 2025) do Đại học Chicago thực hiện, cho thấy 74% người trẻ tuổi sử dụng AI để tìm kiếm thông tin “ít nhất là một số lần”.

Thế hệ Z đang sử dụng chatbot AI như thế nào. Trái ngược với các báo cáo trước đây, thế hệ Z đang sử dụng chatbot AI nhiều hơn cho mục đích tăng năng suất (ví dụ: thay thế cho tìm kiếm Google, hỗ trợ công việc hoặc hỗ trợ viết lách) hơn là vì lý do xã hội (ví dụ: để xin lời khuyên về cuộc sống, như một người bạn, hoặc như bạn gái/bạn trai). Biểu đồ cột này cho thấy tỷ lệ phần trăm người trưởng thành thuộc thế hệ Z sử dụng AI ít nhất một lần mỗi tháng, theo từng trường hợp sử dụng. Nhìn chung, 74% báo cáo có sử dụng AI. Các trường hợp sử dụng phổ biến nhất là thay thế cho tìm kiếm Google (65%), cho các nhiệm vụ công việc (52%) và để viết (46%). Các trường hợp sử dụng khác bao gồm tạo hình ảnh (39%), tư vấn (32%), sử dụng AI như một người bạn (23%), gian lận (16%) và như bạn gái/bạn trai (10%). Nguồn: Khảo sát Gallup đại diện toàn quốc với 2.473 người trưởng thành tại Hoa Kỳ từ 18 đến 28 tuổi (tháng 10 năm 2025).

Nhiều người trưởng thành thuộc thế hệ Z đang sử dụng AI như một công cụ tăng năng suất hơn là vì lý do xã hội. Hai phần ba (65%) số người được hỏi cho biết đã sử dụng chatbot AI để thay thế cho việc tìm kiếm trên Google trong tháng trước. Hơn một nửa (52%) sử dụng AI để “giúp họ trong công việc”. Và 46% sử dụng AI để “giúp họ viết lách” (điều này có thể trùng lặp với việc sử dụng trong công việc).

Khoảng một phần ba (32%) người trẻ tuổi cho biết đã tìm đến AI để được giúp đỡ trong cuộc sống cá nhân, bao gồm “lời khuyên về các mối quan hệ hoặc các quyết định trong cuộc sống”. Một phần tư (23%) người trẻ tuổi cho biết họ sử dụng chatbot “như một người bạn”, và một phần mười (10%) người trẻ tuổi nói rằng họ đã sử dụng chatbot AI “như một người bạn gái hoặc bạn trai”.

Mô hình này mâu thuẫn với các báo cáo phổ biến gần đây cho rằng sự đồng hành và trị liệu là một số ứng dụng hàng đầu của AI tạo sinh. Nhưng nó phù hợp với các báo cáo nhật ký khách quan của Claude và ChatGPT do Anthropic và OpenAI lần lượt công bố, cả hai đều báo cáo rằng các cuộc trò chuyện về công việc nhiều hơn các cuộc trò chuyện về lời khuyên hoặc sự đồng hành.

Việc yêu cầu người lao động trẻ không sử dụng AI không ngăn cản họ làm điều đó. Một trong sáu (16%) người trẻ tuổi trong cuộc khảo sát cho biết họ đã sử dụng AI cho các nhiệm vụ khi họ “được dặn dò rõ ràng là không được làm vậy”.

Theo định nghĩa, gian lận là vi phạm quy tắc một cách không trung thực. Bỏ qua việc liệu các nhà tuyển dụng có nên cấm sử dụng AI hay không, kết quả cho thấy nhiều người lao động trẻ vẫn đang sử dụng AI. Do đó, câu hỏi quan trọng không phải là liệu nhân viên trẻ có sử dụng AI hay không, mà là liệu họ có che giấu việc đó với nhà tuyển dụng của mình hay không.

Thế hệ Z lo lắng về điều gì?

Khảo sát cho thấy mối quan hệ của thế hệ Z với trí tuệ nhân tạo (AI) rất phức tạp. Ngay cả khi họ sử dụng AI rộng rãi, họ vẫn lo ngại về những tác động lâu dài của nó đối với khả năng của con người. Có thể là khi họ nhận thấy bản thân và bạn bè ngày càng chuyển giao nhiều công việc nhận thức cho AI – họ tự hỏi liệu sự tiện lợi ngày hôm nay có dẫn đến sự suy giảm khả năng trong tương lai hay không.

Người lớn thuộc thế hệ Z lo lắng rằng việc sử dụng AI khiến con người trở nên lười biếng và kém thông minh hơn. Cụ thể, 79% người trẻ tuổi bày tỏ lo ngại rằng AI khiến con người lười biếng hơn, và 62% lo lắng rằng nó khiến con người kém thông minh hơn.

Sự mâu thuẫn sâu sắc của thế hệ Z về AI. Phần lớn người trẻ tuổi lo lắng rằng AI khiến con người trở nên lười biếng và kém thông minh hơn. Cụ thể, họ lo lắng rằng việc sử dụng AI sẽ thay thế ba phương pháp quan trọng: học bằng cách thực hành, tư duy phản biện và học hỏi từ người khác. Biểu đồ cột cho thấy tỷ lệ phần trăm người lớn thuộc thế hệ Z lo lắng rằng việc sử dụng AI khiến con người trở nên lười biếng hoặc kém thông minh hơn. 79% lo lắng rằng AI khiến con người lười biếng hơn, và 62% lo lắng rằng AI khiến con người kém thông minh hơn.

Trong các câu trả lời mở, những người trẻ tuổi tham gia khảo sát đã nêu chi tiết hơn về những mối lo ngại này. Ba mối lo ngại chính nổi bật. Đáng chú ý, chỉ có 15% người trả lời nêu lên mối lo ngại về ảo giác và thông tin sai lệch do AI gây ra (“AI thường sai hoặc gây hiểu nhầm nhưng lại trình bày thông tin rất tự tin…”). Như giải thích bên dưới, nỗi lo lắng của thế hệ Z về AI là có cơ sở, như đã được chứng minh bằng các nghiên cứu thực nghiệm riêng biệt.

Lấn át việc học bằng thực hành: 68% người trưởng thành thuộc thế hệ Z lo lắng rằng việc giao phó các nhiệm vụ nhận thức cho AI đồng nghĩa với việc bỏ lỡ quá trình xây dựng kỹ năng có được thông qua sự tham gia tích cực: “Robot làm việc thay cho con người, vì vậy họ không cần phải học hỏi gì cả.” “Trí óc cũng giống như cơ bắp nào khác. Khi không sử dụng, nó sẽ teo đi. Bất kỳ việc sử dụng AI thường xuyên nào để thay thế tư duy đều có hại cho bạn như một gói thuốc lá hay một liều heroin.” Liên quan đến điều này, một nghiên cứu được công bố rộng rãi của MIT đã kết luận rằng việc sử dụng AI gây ra “nợ nhận thức”. Mặc dù mẫu nghiên cứu nhỏ (chỉ có 54 sinh viên đại học được chỉ định ngẫu nhiên để viết một bài luận với AI, với Google, hoặc tự viết), nhưng kết quả rất đáng chú ý: Khi viết với AI, quét EEG cho thấy hoạt động não giảm so với các điều kiện khác, và phần lớn sinh viên đã sử dụng AI sau đó không thể trích dẫn chính xác một câu từ những gì họ đã viết.

Lấn át tư duy phản biện: 65% người được hỏi cho rằng AI không khuyến khích việc tiếp cận các ý tưởng và thông tin một cách sâu sắc hoặc phản biện: “AI thúc đẩy sự thỏa mãn tức thời, chứ không phải sự hiểu biết thực sự”, “Chatbot cho phép bạn truy cập thông tin, chứ không phải xử lý nó”.

Một thí nghiệm mới khác đã chứng thực mối lo ngại này. Tất cả những người tham gia được yêu cầu nghiên cứu về việc trồng vườn. Một nửa được sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI); nửa còn lại được sử dụng công cụ tìm kiếm Google thông thường. Người dùng AI dành ít công sức hơn cho nhiệm vụ nghiên cứu và đưa ra những đề xuất hời hợt hơn.

Lấn át học tập xã hội: Cuối cùng, 61% người được hỏi cho biết họ lo lắng rằng AI đang thay thế việc học hỏi từ con người – bao gồm cả bạn bè và người hướng dẫn: “Nó thay thế các cuộc trò chuyện với người thật.” “Bạn học được ít hơn khi tự cô lập mình với AI.”

Không có gì bí mật khi, cùng với sự gia tăng thời gian sử dụng màn hình, việc giao tiếp trực tiếp đã giảm mạnh trong thập kỷ qua, đặc biệt là ở những người trẻ tuổi (và thanh thiếu niên). Sự xuất hiện của AI với vai trò là người trợ lý, huấn luyện viên, và thậm chí là cố vấn có thể làm trầm trọng thêm những xu hướng này, và giống như nhiều người được hỏi trong cuộc khảo sát, có sự lo lắng về một môi trường làm việc phản địa đàng, nơi ngày càng nhiều giờ được dành để “ở một mình cùng nhau”.

Tóm lại, thế hệ Z lo ngại rằng trí tuệ nhân tạo đang ngày càng hoàn thiện hơn, thay thế cho nỗ lực, tư duy và tương tác giữa người với người, và các nghiên cứu cho thấy những lo ngại này hoàn toàn có cơ sở.

Lý do để lạc quan

Liệu việc giảm kỹ năng có phải là hậu quả tất yếu của việc sử dụng AI? Có lẽ không hẳn như vậy. Mặc dù chỉ chiếm thiểu số, nhưng trong mẫu nghiên cứu, có những người trưởng thành thuộc thế hệ Z đã tự nguyện đưa ra một số trường hợp sử dụng AI để nâng cao năng lực – tất cả đều phù hợp với kinh nghiệm của các nhà phân tích.

AI đôi khi mang đến những góc nhìn mới mẻ: “Bạn có thể nhìn thấy những quan điểm nằm ngoài phạm vi của mình.” “Bạn đang nhìn thấy một góc nhìn không phải của ai khác, liên quan đến những trải nghiệm mà nếu không có AI sẽ không thể có được.”

AI có thể chia nhỏ các vấn đề phức tạp thành những thành phần đơn giản hơn, mỗi thành phần đều dễ học hơn: “Nếu bạn sử dụng nó như một công cụ dạy từng bước, nó có thể giúp bạn.” “AI có thể nâng cao kiến thức bằng cách giúp bạn hiểu mọi thứ hơn bằng cách chia nhỏ chúng ra”.

AI có thể giải phóng thời gian cho những công việc phức tạp và ý nghĩa hơn bằng cách xử lý các nhiệm vụ tẻ nhạt, giúp bạn làm việc hiệu quả hơn và có thể tập trung vào những việc ‘thông minh’ trong khi nó xử lý những công việc tẻ nhạt.

Ngoài những trường hợp sử dụng này, nghiên cứu của HBR đã phát hiện ra một lợi ích bất ngờ khi sử dụng AI để hoàn thành công việc. Đôi khi AI làm mọi việc tốt hơn chúng ta – và giống như việc quan sát cách làm việc của một đồng nghiệp giỏi hơn, chúng ta tìm thấy nguồn cảm hứng từ tấm gương của họ.

Tiềm năng của AI trong việc nâng cấp môi trường học tập gần đây đã được hé lộ trong một thí nghiệm phân công ngẫu nhiên, trong đó mọi người hoàn thành một hướng dẫn về các nguyên tắc dựa trên bằng chứng cho việc viết chuyên nghiệp và sau đó thực hành viết thư xin việc có hoặc không có công cụ AI cho phép sao chép và dán. Phù hợp với những lo ngại của thế hệ Z, việc làm việc với AI như một người trợ giúp đã làm giảm nỗ lực việt mất ít thời gian hơn, yêu cầu ít gõ hơn và cảm thấy dễ dàng hơn. Tuy nhiên, khi được kiểm tra một ngày sau đó (không có AI), những người tham gia đã thực hành với AI đã cải thiện kỹ năng viết của họ nhiều hơn những người đã thực hành mà không có nó. Tại sao? Các thí nghiệm tiếp theo cho thấy rằng AI có thể dạy bằng cách làm gương. Cho người dùng xem một bức thư được viết tốt đã cung cấp cho người tham gia một ví dụ cụ thể mà họ có thể phân tích ngược lại.

Tóm lại, thế hệ Z và những phát hiện nghiên cứu của HBR cho thấy rằng AI có tiềm năng cải thiện chất lượng tổng thể của môi trường học tập. Mặc dù lượng kiến thức thu được chắc chắn phụ thuộc vào số giờ chúng ta dành cho việc học, nhưng nó cũng phụ thuộc vào tốc độ học tập. Nói cách khác, không chỉ số lượng mà cả chất lượng thời gian cũng quyết định sự tiến bộ của chúng ta.

Xu hướng đã ghi nhận trong cuộc khảo sát với người trẻ tuổi dẫn đến ba khuyến nghị thực tiễn dành cho nhà tuyển dụng:

Thừa nhận sự lưỡng lự về AI. Những lo ngại rằng khi AI trở nên thông minh và hiệu quả hơn, người dùng sẽ trở nên kém thông minh và lười biếng hơn là hoàn toàn chính đáng.

Đừng cấm AI. Việc cấm người lao động sử dụng các nền tảng như ChatGPT hoặc Claude là không thực tế đơn giản vì nhiều người lao động trẻ sử dụng AI ngay cả khi được yêu cầu rõ ràng là không nên.

Loại bỏ nỗi sợ hãi về những điều chưa biết. Trong cuộc khảo sát, những người sử dụng AI thường xuyên hơn ít lo lắng hơn về ảnh hưởng của nó đến động lực và trí thông minh. Tại sao? Có thể là do sự hoài nghi về công nghệ đã cản trở việc thử nghiệm với AI. Tuy nhiên, việc trực tiếp trải nghiệm những khoảnh khắc “đột phá” với AI cũng có thể giúp giảm bớt lo lắng.

Hãy nêu bật các trường hợp sử dụng AI giúp tăng cường khả năng của con người thay vì làm suy yếu nó. Đặc biệt, hãy tìm cách để AI có thể cải thiện chất lượng môi trường học tập. Và hãy xem xét việc thuê ngoài các nhiệm vụ tẻ nhạt cho AI có thể giải phóng thời gian cho những điều mà AI không bao giờ có thể thay thế: tương tác trực tiếp giữa người với người.

Nhả lãnh đạo Nelson Mandela thường nhắc nhở thế giới rằng “tương lai thuộc về thế hệ trẻ”. Điều này luôn đúng - và chưa bao giờ phù hợp hơn ngày nay. Khi các nhà lãnh đạo nỗ lực điều hướng thế giới mới của AI thế hệ mới, bạn nên lắng nghe cẩn thận và trong một số trường hợp, hãy làm theo sự dẫn dắt của thế hệ Z.