Hơn 2 triệu tỷ tiền gửi tổ chức kinh tế chảy ra khỏi hệ thống ngân hàng, tổng tiền gửi vẫn tăng nhẹ

Theo số liệu mới nhất vừa được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) công bố, tính đến cuối tháng 1/2026, tiền gửi của dân cư đã chính thức vượt mốc 10,38 triệu tỉ đồng, tương đương mức tăng 0,45% so với cuối năm trước. Ngược lại, tiền gửi của các tổ chức kinh tế lại tiếp tục sụt giảm 1,62% so với cuối năm trước và chỉ còn 6 triệu tỷ đồng.

Hiện tại, chênh lệch tiền gửi dân cư và tổ chức đã lên tới hơn 4 triệu tỷ đồng. Đây là tình trạng khá bất thường so với diễn biến những năm gần đây: Tiền gửi dân cư và tiền gửi tổ chức có quy mô tương đương nhau. Thậm chí, từ tháng 6 đến tháng 9/2025, tiền gửi tổ chức thậm chí còn cao hơn tiền gửi dân cư. Tuy nhiên, từ tháng 10/2025 đến nay, diễn biến của tiền gửi dân cư và tiền gửi tổ chức đột ngột phân hóa mạnh.

Theo đó, nếu vào tháng 9/2025, tiền gửi tổ chức đạt 8,35 triệu tỷ đồng, tiền gửi dân cư đạt 7,83 triệu tỷ đồng (tiền gửi tổ chức cao hơn tiền gửi dân cư hơn nửa triệu tỷ đồng) thì sang tháng 10/2025, diễn biến hoàn toàn trái ngược.

Cụ thể, tính đến cuối tháng 10/2025, tiền gửi dân cư vọt lên gần 10,2 triệu tỷ trong khi tiền gửi tổ chức giảm xuống còn 5,7 triệu tỷ đồng. Như vậy, trong tháng 10/2025, tiền gửi tổ chức chảy ra khỏi hệ thống ngân hàng tới 2,65 triệu tỷ đồng. Đến cuối tháng 1/2026, tiền gửi tổ chức vẫn chưa thể hồi phục lại mức cũ, mới chỉ đạt 6 triệu tỷ đồng. Các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân của tình trạng này là do nhiều hộ kinh doanh, doanh nghiệp rút tiền mặt ra khỏi hệ thống ngân hàng để “né” thuế.

Trong khi đó, mặt bằng lãi suất huy động tăng cao từ quý IV/2025 đến nay là nguyên nhân khiến tiền gửi dân cư bật tăng mạnh. Tính đến cuối tháng 1/2026, tổng tiền gửi dân cư và doanh nghiệp là 16,38 triệu tỷ; giảm nhẹ so với cuối năm ngoái (16,5 triệu tỷ đồng).

So với tháng 9/205, tiền gửi tổ chức tính đến cuối tháng 1/2026 đã giảm 28% trong khi tiền gửi dân cư tăng 32%. Tổng tiền gửi vào hệ thống không biến động nhiều.

Thông tin từ NHNN cũng cho thấy, tính đến cuối tháng 3/2026, quy mô tín dụng toàn hệ thống đạt gần 19,2 triệu tỷ đồng trong khi huy động vốn tăng rất chậm. Như vậy, chênh lệch huy động/cho vay tại thời điểm tháng 3/2026 đã vượt 2 triệu tỷ đồng, tiến dần tới mốc 3 triệu tỷ đồng.

Báo cáo tài chính quý I/2026 của các nhà băng cho thấy, gần một nửa ngân hàng niêm yết trên thị trường sụt giảm vốn huy động. Điều này cũng lý giải làn sóng tăng lãi suất huy động của các nhà băng diễn ra từ cuối năm ngoái đến nay, buộc NHNN phải liên tục tuýt còi.

Sau cuộc họp giữa Thống đốc với NHNN ngày 9/4, hàng loạt ngân hàng cam kết hạ lãi suất song vẫn âm thầm tăng trở lại chỉ sau chưa đầy một tháng, cho thấy sức ép thanh khoản là rất lớn.

Trước những diễn biến phức tạp và hiện tượng "vượt rào" lãi suất tại một số đơn vị, NHNN vừa tiếp tục ban hành công văn chấn chỉnh. Theo đó, NHNN yêu cầu các chi nhánh tỉnh thành tăng cường kiểm tra và giám sát chặt chẽ việc thực hiện chủ trương giảm lãi suất. Những ngân hàng cố tình điều chỉnh tăng lãi suất trái quy định hoặc không thực hiện nghiêm túc chỉ đạo của Thống đốc sẽ bị xử lý nghiêm.

Sau chỉ đạo mới của NHNN, lãi suất huy động của một số ngân hàng hạ nhiệt nhẹ.

Do huy động vốn trên thị trường dân cư khó khăn hơn (tiền gửi tổ chức sụt giảm, tiền gửi dân cư tuy tăng mạnh thời gian qua song dư địa cũng giảm dần), các ngân hàng đang tăng tốc phát hành trái phiếu để huy động vốn.

Theo dữ liệu của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, tuần qua, có 9 đợt công bố thông tin phát hành trái phiếu riêng lẻ mới, 100% đến từ nhóm ngân hàng (MSB, MB, HDBank, Techcombank, Bac A Bank). Các lô phát hành trái phiếu thành công tuần qua thuộc về MSB, MB, HDBank, Techcombank. Một số lô trái phiếu công bố thông tin tuần qua nhưng đã phát hành thành công từ tuần trước thuộc MB, MSB, Bac A Bank. Lãi suất phát hành của các lô trái phiếu ngân hàng dao động từ 8,3 - 8,6%/năm.

Tính từ đầu tháng 5/2026 đến nay, thị trường có 15 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) riêng lẻ trong đó có 11 đợt phát hành thuộc về nhóm ngân hàng. Giá trị phát hành TPDN toàn thị trường từ đầu tháng đến nay là 17.230 tỷ đồng, trong đó 70% thuộc về nhóm ngân hàng (hơn 12.000 tỷ đồng), 30% lượng phát hành còn lại thuộc nhóm bất động sản, xây dựng. Thị trường hoàn toàn vắng bóng trái phiếu sản xuất.

Như vậy, thị trường TPDN đảo chiều mạnh mẽ so với 4 tháng đầu năm. Theo Hiệp hội thị trường trái phiếu Việt Nam, 4 tháng đầu năm nay, trái phiếu bất động sản chiếm 60% tổng lượng trái phiếu phát hành trong khi nhóm ngân hàng chỉ chiếm 36%.