TP.HCM: Nhiều giải pháp mới để hàng loạt Dự án Metro được khơi thông điểm nghẽn

Giải phóng mặt bằng đi trước

Dự án Metro Bến Thành - Cần Giờ dài khoảng 53,8 km, có tổng diện tích đất bị ảnh hưởng khoảng 153,8 ha. Có khoảng 510 trường hợp bị ảnh hưởng, gồm 418 trường hợp giải tỏa một phần và 92 trường hợp giải tỏa toàn bộ. Ngoài ra, còn có 17 tổ chức bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất.

Dự án được động thổ ngày 19/12/2025 theo hình thức hợp đồng BOO, dự kiến hoàn thành vào năm 2028. Mới đây, UBND TP.HCM yêu cầu hoàn tất công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao toàn bộ mặt bằng dự án Metro Bến Thành - Cần Giờ cho chủ đầu tư trước ngày 2/9/2026, bảo đảm đủ điều kiện triển khai thi công theo tiến độ.

Theo đánh giá các chuyên gia, Dự án có "tốc độ' giao mặt bằng nhanh như vậy, bởi hàng loạt các "bài học" như: Xác định giải phóng mặt bằng là khâu đặc biệt quan trọng, cần chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ giai đoạn đầu để kịp tiến độ khởi công và vận hành; Điều chỉnh đơn giá đền bù linh hoạt, đạt tỷ lệ cao so với giá thị trường giúp người dân đồng thuận; Chuẩn bị sẵn các khu tái định cư đồng bộ để ổn định đời sống người có đất thu hồi; Phát huy vai trò hệ thống chính trị cơ sở...

Phối cảnh Metro Bến Thành- Cần Giờ

Trên cơ sở đánh giá bước đầu đó, mới đây, tại văn bản gửi hàng loạt cơ quan liên quan vầ UBND các xã phường đặc khu, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM cho rằng, phải xác định công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái cư là khâu đặc biệt quan trọng và cần được thực hiện trước đó.

Bởi lâu nay, với các dự án, khâu triển khai công tác bồi thường, giải phỏng mặt bằng chiếm khối lượng lớn công việc và phức tạp. Cho tới khi dự án khi đã đủ các điều kiện triển khai công tác giai phóng mặt bằng theo trình tự, thủ tục thông thường sẽ kéo dài thời gian tổng thể của dự án, không tận dụng được quỹ thời gian của quá trình chuẩn bị dự án đầu tư.

Trong khi đó, các dự án Metro là công trinh hạ tầng chiến lược, có quy mô đặc biệt lớn, phạm vi ảnh hưởng rộng, liên quan nhiều địa bàn và trực tiếp tác động đến quyền, lợi ích của các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân.

Từ kinh nghiệp bước đầu triển khai Metro Bến Thành- Cần Giờ, theo Sở, công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được tổ chức chuẩn bị ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, trước khi qưyết định đầu tư dự án đường sắt.

Việc này phải thực hiện đồng thời cùng một số công việc chuẩn bị dự án như lập, thẩm định, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế xây dựng, các thủ tục tiên quan đến quy hoạch, phương án tuyến, vị tri công trình trên tuyến, bố trí nguồn vốn..

Việc này, theo cơ sở Luật Đường sắt năm 2025, các hoạt động như quy hoạch liên quan đến phương án tuyến, vị trí quy trình, tổng hợp các mặt bằng đường sắt tuyến, TOD khu vực, hỗ trợ, tái định cư và một số công việc chuẩn bị khác có thể được triển khai trước khi quyết định đầu tư dự án đường sắt.

Nguồn vốn không được bị động

Trong giai đoạn 2026 - 2030, TP.HCM ưu tiên đầu tư 8 dự án Metro hướng tới hoàn thành 255km đường sắt đô thị. Đến năm 2035, Thành phố dự kiến hoàn thành thêm 7 tuyến để nâng tổng chiều dài mạng lưới lên 532km. Nhà nước đảm bảo toàn bộ kinh phi bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từ ngân sách đối với đất dành cho đường sắt.

Giai đoạn 2026 - 2030, TP.HCM ưu tiên đầu tư 8 dự án Metro

Như vậy, theo Sở nông nghiệp và Môi trường, kế hoạch vốn ưu tiên cho nhiệm vụ đầu tư dự án đường sắt là rất lớn, cần được sự chuẩn bị, tập trung nguồn lực tài chính để đảm bảo cho thực hiện.

Vì vậy, chủ đầu tư Metro (Ban Quán lý đường sắt đô thị được giao nhiệm vụ Chủ đầu tư theo Quyết định của UBND TP.HCM) phải phối hợp các cơ quan liên quan và Sở Tài chính chủ động rà soát các dự án đường sắt đã được giao nhiệm vụ chủ đầu tư, cập nhật, lập dự toán chi phí các công việc được thực hiện trước , hoàn thiện các thủ tục để được cân đối, bố trí vốn trong ky kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn, kế hoạch đầu tư công hằng năm.

“Số hóa” mặt bằng trước khi thu hồi đất

Một điểm đáng chú ý trong phương pháp mới mà Sở Nông nghiệp và Môi trường đua ra là yêu cầu tổ chức trước nhiều công việc vốn thường được thực hiện trong quá trình giải phóng mặt bằng.

Cụ thể, các địa phương có dự án đi qua được yêu cầu lập kế hoạch chi tiết theo sơ đồ Gantt xác định chi tiết từng khâu, từng công việc, thời gian bắt đầu, thời điểm kết thúc, các mốc thời điếm quan trọng để đây nhanh tiếp độ thực hiện dự án.

Đặc biệt, đối với các dự án đủ điều kiện tổ chức thực hiện trước các công việc (như thống kê, đo đạc, kiểm đếm, phân loại nguồn gốc đất thu hồi, xác minh nguồn gốc sủ dụng đất...) thì việc xây dựng sơ đồ Gantt phải thể hiện hai giai đoạn triển khai gồm giai đoạn chuẩn bị trước khi ban hành thông báo thu hồi đất và giai đoạn thực hiện các thủ tục thu hồi đất theo trình tự, thủ tục. Việc tách hai giai đoạn nhằm đưa vào tối đa khối lượng công việc được tổ chức thực hiện trước và rút ngắn tiến độ công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sau khi dự án đủ điều kiện thu hồi đất theo quy định.

Vận dụng tối đa cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ vướng mắc

Theo cơ quan chức năng, Luật đường sắt và Nghị quyết 188/2025/QH15 cho phép phân chia công tác bổ sung, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập trên cơ sở phương án tuyến, quy trình, vị trí công trình hoặc quy hoạch khu vực TOD đã được cấp thẩm quyền phê duyệt, phê duyệt.

Đối với dự án đường sắt địa phương, UBND cấp tỉnh cũng có thể quyết định phân chia nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án thành phần hoặc dự án thành phần độc lập.

Metro số 1

Vì vậy Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị chủ đầu tư, nhà đầu tư, UBND cấp xã và các cơ quan liên quan chủ động đề xuất đến cơ quan chuyên ngành đầu tư công và cơ quan thẩm quyền quyết đinh tách công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án đầu tư công độc lập.

Cơ quan này cũng cho rằng các địa phương vận dụng tối đa cơ chế chính sách đặc thù để gỡ vướng trong triển khai Luật đất đai. Đối với dự án đường sắt đã được phê duyệt phương án tuyến công trình, hoặc quy hoạch phù hợp theo quy định tại Nghị quyết số 66.3/NQ-CP ngày 15/9/2025 của Chính phú thì Chủ đầu tư, UBND cấp xã triển khai ngay công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái đinh cư.

Và phải chuẩn bị trước về nguồn vật liệu

Song song với mặt bằng, Sở Nông nghiệp và môi trường cho hay, trong thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của Bí thư Thành ủy TP.HCM, Sở đã chù động rà soát, tham mưu các nguồn khoáng sán để xem xét cấp phép phục vụ các công trình, dự án trọng điểm. Trong đó đã tham mưu cấp phép thăm dò khoáng sản khu vực bổ sung mỏ đá Núi Trọc cho Công ty cố phần đầu tư và phát triển đường sắt cao tốc VinSpeed để phục vụ dự án Metro Bến Thành - Cần Giờ.

Vì vậy Sở Nông nghiệp và môi trường đề nghị, trong thời gian tới, đối với các tuyến đường sắt đô thị và các công trình hạ tầng chiến lược khác có nhu cầu lớn về vật liệu xây dựng thì Chủ đầu tư, nhà thầu thi công phải chủ động xác đinh cụ thể nhu cầu về loại vật liệu, khối lượng, chất lượng, thời gian và tiến độ cung ứng.

Sau đó các cơ quan gửi văn bản về Sở Nông nghiệp và môi trưòng để tổng họp, rà soát nguồn khoáng sản phù hợp và tham mưu cấp có thẩm quyền xem xét việc cấp phép khai thác theo quy đinh, bảo đàm nguồn vật liệu không trở thành điểm nghẽn của dự án.