Gửi bình luận
Viện Chiến lược Phát triển Kinh tế số
Tại Việt Nam, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP đã mở giai đoạn thí điểm 5 năm cho thị trường tài sản mã hóa. Bài toán tiếp theo là xác định những tài sản nên được ưu tiên mã hóa và xây dựng nền tảng pháp lý cần thiết để các ứng dụng này tạo ra giá trị thực cho nền kinh tế.
Thị trường mã hóa tài sản thực – real world asset tokenisation (RWA) – đã vượt mốc 32 tỷ USD trong năm 2026, tăng hơn 200% chỉ sau một năm; nếu tính cả stablecoin, tổng giá trị tài sản thực trên blockchain vượt 300 tỷ USD. [1] Sức hấp dẫn của RWA đến từ khả năng giảm chi phí giao dịch, mở rộng khả năng tiếp cận nhà đầu tư và cải thiện thanh khoản cho các tài sản thực.
Thị trường cũng đang dần chuyển từ các thử nghiệm riêng lẻ sang những ứng dụng tài chính có tính tổ chức hơn, nhờ sự tham gia của các định chế tài chính, khung pháp lý ngày càng rõ ràng và hạ tầng phát hành, lưu ký, giao dịch và thanh toán từng bước hoàn thiện.
Đây là ứng dụng tác động trực tiếp nhất tới doanh nghiệp trong nước, nơi doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng số. Yêu cầu cao về tài sản bảo đảm và hạn mức cấp tín dụng khiến nhóm này khó tiếp cận vốn lưu động; trong khi ngân hàng phải chịu chi phí xác minh chứng từ và rủi ro tài trợ trùng lặp. Khoảng trống tài trợ thương mại tại Việt Nam được ước tính tới 100 tỷ USD[2].
Mã hóa tài trợ thương mại có thể tác động theo hai hướng. Một là nâng cao hiệu quả xác minh: chứng từ điện tử như vận đơn điện tử cho phép bên tài trợ kiểm tra thông tin giao hàng và tự động hóa điều kiện giải ngân. Hai là mở rộng nguồn vốn: quyền đòi tiền, khoản phải thu từ giao dịch thương mại có thể được mã hóa trong cấu trúc pháp lý phù hợp rồi phân phối tới nhà đầu tư đủ điều kiện bên cạnh kênh ngân hàng truyền thống.
Trên thế giới, một số tổ chức tài chính đã bắt đầu thử nghiệm mã hóa các sản phẩm tài trợ thương mại. Trong khuôn khổ Dự án Guardian của Cơ quan Tiền tệ Singapore, Standard Chartered đã thử nghiệm cấu trúc và phân phối 500 triệu USD các khoản đầu tư được xây dựng trên danh mục khoản phải thu thương mại mã hóa. Danh mục được cấu trúc theo thứ tự ưu tiên khác nhau về phân bổ dòng tiền và hấp thụ tổn thất, qua đó mô phỏng cách thức chuẩn hóa sản phẩm này và phân phối tới nhà đầu tư tổ chức. Standard Chartered cũng dự báo rằng nhóm các sản phẩm tài trợ thương mại sẽ nằm trong ba nhóm được token hóa lớn nhất, chiếm 16% thị trường – tương đương 4.800 tỷ USD.[3]
Tại Việt Nam, đây là nhóm tài sản phù hợp để ưu tiên thí điểm nhờ kỳ hạn ngắn và dòng tiền gắn với giao dịch thương mại thực, giúp rủi ro dễ xác định và kiểm soát hơn. Để mô hình này phát huy hiệu quả, một trong những nền tảng quan trọng là tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý cho chứng từ thương mại điện tử, song song với cơ chế chia sẻ và đối chiếu dữ liệu tài trợ thương mại nhằm xác định tình trạng tài trợ và hạn chế rủi ro tài trợ trùng lặ
Nông sản là một trong những nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, trong đó hồ tiêu và hạt điều đứng đầu thế giới, còn cà phê đứng thứ hai thế giới. Tuy nhiên, nông dân và doanh nghiệp thu mua chịu ba rủi ro cùng lúc: biến động giá, vòng quay vốn chậm theo mùa vụ và yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng ngặt nghèo.
Tại Argentina, dự án Agrotoken phát triển các token SOYA, CORA và WHEA gắn với đậu tương, ngô và lúa mì, với mỗi token tương ứng với giá trị của một tấn ngũ cốc. Token chỉ được phát hành sau khi các đơn vị lưu kho và bên xác minh xác nhận lượng ngũ cốc thực tế đang được lưu giữ và số lượng token phát hành không vượt quá lượng hàng được lưu giữ[4].
Người nông dân được sử dụng token để thanh toán vật tư hoặc thế chấp vay vốn, trong đó các Ngân hàng Santander và Banco Galicia đã tham gia cấp tín dụng và công nhận token nông sản làm tài sản đảm bảo[5].
Đến tháng 4/2024, nền tảng đã token hóa khoảng 230.000 tấn ngũ cốc với giá trị giao dịch khoảng 70 triệu USD. Một mắt xích quan trọng khác là định giá. Agrotoken sử dụng các chỉ số của Matba Rofex – thị trường hợp đồng tương lai và quyền chọn hàng hóa của Argentina – làm cơ sở tham chiếu cho giá trị quy đổi. Nhờ đó, token vừa gắn với lượng hàng hóa được xác minh, vừa có nguồn giá tham chiếu từ thị trường.
Đối với Việt Nam, việc triển khai mô hình tương tự đặt ra yêu cầu kết nối doanh nghiệp, kho, đơn vị giám định và tổ chức tài chính có uy tín, trên cơ sở hàng hóa được xác minh và nguồn giá tham chiếu đáng tin cậy. Song song, cần phát triển khung pháp lý cho chứng từ kho điện tử, trong đó quy định về quyền của người nắm giữ, điều kiện chuyển giao và trách nhiệm của đơn vị kho, để giao dịch trên nền tảng số gắn với các quyền có thể thực thi trên thực tế.
Mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 cùng nhu cầu tăng trưởng đòi hỏi Việt Nam huy động vốn dài hạn cho năng lượng sạch, giao thông xanh và hạ tầng thích ứng khí hậu. Token hóa trái phiếu xanh mở ra hướng thử nghiệm kết hợp huy động vốn với cải tiến quy trình phát hành, thanh toán.
Trong giai đoạn 2023–2025, Hong Kong đã thực hiện ba đợt phát hành trái phiếu xanh mã hóa trị giá 16,8 tỷ HKD để tài trợ hoặc tái tài trợ các dự án xanh. Các đợt phát hành được triển khai trên nền tảng tài sản số của Goldman Sachs và HSBC, sử dụng công nghệ sổ cái phân tán để hỗ trợ phát hành, ghi nhận quyền sở hữu, thanh toán và quản lý vòng đời trái phiếu.
Điểm đáng chú ý là Hong Kong không xây dựng một hệ thống blockchain tách biệt, mà kết nối nền tảng token hóa với hạ tầng thị trường vốn hiện hữu. Bên cạnh đó, Hong Kong cũng áp dụng Bộ chuẩn dữ liệu trái phiếu (BDT) của Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế (ICMA), giúp các hệ thống xử lý thống nhất thông tin về lãi suất, kỳ hạn và thanh toán. Nhờ sử dụng một cấu trúc dữ liệu thống nhất, thông tin có thể được trao đổi thuận lợi hơn giữa tổ chức phát hành, ngân hàng, đơn vị lưu ký và nền tảng số, qua đó giảm nhập liệu thủ công và hỗ trợ tự động hóa quy trình.
VIFC tại TP.HCM và Đà Nẵng là không gian phù hợp để nghiên cứu thí điểm token hóa trái phiếu xanh phục vụ các dự án năng lượng sạch và hạ tầng bền vững. Bài học từ Hong Kong cho thấy giá trị không chỉ đến từ việc áp dụng công nghệ số hóa mà còn cần đi cùng việc áp dụng ngay từ đầu các chuẩn dữ liệu trái phiếu quốc tế để những đợt phát hành thí điểm sau này có thể mở rộng và tiếp cận nhà đầu tư nước ngoài.
Để đưa mã hóa tài sản thực từ ý tưởng thành những ứng dụng có giá trị kinh tế, Việt Nam cần phát triển đồng thời khung pháp lý, hạ tầng thị trường và năng lực quản lý, phối hợp liên ngành.
Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tại VIFC TP.HCM và Đà Nẵng theo mức độ rủi ro của từng nhóm tài sản. Mỗi thử nghiệm cần xác định rõ token đại diện cho quyền gì đối với tài sản cơ sở, đồng thời đánh giá cấu trúc giao dịch và các rủi ro liên quan. Trên cơ sở đó, những mô hình chứng minh được nhu cầu thị trường, tính khả thi và khả năng kiểm soát rủi ro có thể từng bước được mở rộng.
Thứ hai, thị trường mã hóa tài sản thực nên được xây dựng thông qua các hợp tác giữa khu vực công – tư ngay từ giai đoạn đầu. Mã hóa tài sản thực đòi hỏi sự kết nối giữa nhiều chủ thể, vì vậy khu vực tư nhân trực tiếp tham gia thị trường nên đóng vai trò phối hợp ngay từ đầu trong quá trình thiết kế, thử nghiệm để các quy định, tiêu chuẩn và hạ tầng được xây dựng dựa trên nhu cầu giao dịch thực tế.
Thứ ba, nâng cao năng lực quản lý và chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế. Cơ quan quản lý cần phát triển năng lực về AML/CFT, giám sát giao dịch, bảo vệ nhà đầu tư, an toàn công nghệ và quản lý rủi ro tài sản cơ sở. Đồng thời, việc áp dụng các chuẩn quốc tế về dữ liệu, chứng từ điện tử và công bố thông tin ngay từ giai đoạn thử nghiệm sẽ tạo nền tảng để các mô hình thành công có thể mở rộng và kết nối với thị trường quốc tế.
Nếu được triển khai đúng hướng, những ứng dụng này có thể mở thêm các kênh vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao giá trị của ngành nông sản và huy động nguồn lực cho phát triển hạ tầng xanh. Qua đó, mã hóa tài sản thực có thể trở thành một công cụ hỗ trợ trực tiếp cho tăng trưởng của nền kinh tế thực tại Việt Nam.
(*) Cộng sự, Viện Tony Blair Việt Nam
Tài liệu tham khảo
[1] RWA.xyz, dẫn theo MEXC Crypto Pulse, “RWA Tokenization in 2026: How to Invest in Real-World Assets on the Blockchain”, tháng 5/2026. https://www.mexc.com/crypto-pulse/article/rwa-tokenization-in-2026-113521
[2] Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam chính thức khởi động thí điểm nền tảng cơ sở dữ liệu tài trợ thương mại
[3] Standard Chartered và Synpulse, “Real-World Asset Tokenisation: A Game Changer for Global Trade”, tháng 6/2024, https://www.sc.com/en/press-release/trade-finance-to-play-substantial-role-in-usd-30-1-trillion-tokenised-real-world-assets-market-by-2034/.
[4] Accenture, “Argentina-based start-up Agrotoken converts soybean crops to commodity-backed stablecoin”. https://www.accenture.com/us-en/case-studies/banking/agrotoken-stablecoin
[5] Santander, “Santander and Agrotoken join forces to offer loans secured by cryptoassets”, 7/3/2022. https://www.santander.com/en/press-room/press-releases/2022/03/santander-and-agrotoken-join-forces-to-offer-loans-secured-by-cryptoassets
