Năng lượng đi trước để tạo nền tảng cho tăng trưởng

Bảo đảm an ninh năng lượng là định hướng chiến lược xuyên suốt của Đảng và Nhà nước

Ưu tiên để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục

Ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) khẳng định, bảo đảm an ninh năng lượng là định hướng chiến lược xuyên suốt của Đảng và Nhà nước. Đây được xác định là định hướng lớn, lâu dài trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.

Nghị quyết số 70/NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó phát triển năng lượng được ưu tiên cao nhất để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục trên 10% trong giai đoạn tới, thực hiện hai mục tiêu 100 năm của đất nước. Quy hoạch phát triển năng lượng quốc gia phải được lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện tập trung, thống nhất, đồng bộ, nghiêm túc và hiệu quả.

Do đó, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) nhận định, nhu cầu năng lượng của Việt Nam trong giai đoạn tới là rất lớn, gắn chặt với mục tiêu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, hướng tới hai con số. Theo dự báo, tốc độ tăng nhu cầu điện giai đoạn 2026-2030 khoảng 10-12%/năm, giai đoạn 2030-2035 duy trì ở mức 7-7,5%/năm. Mức tăng này đặt ra yêu cầu rất lớn về nguồn lực, đặc biệt là vốn đầu tư để phát triển hạ tầng năng lượng và thực hiện chuyển dịch năng lượng theo hướng bền vững.

Ước tính, giai đoạn 2026-2030, ngành năng lượng Việt Nam cần hơn 77 tỷ USD, tương đương trên 15 tỷ USD mỗi năm. Xa hơn, tổng nhu cầu vốn từ nay đến năm 2050 có thể lên tới khoảng 400 tỷ USD, bình quân khoảng 16 tỷ USD/năm. Riêng quá trình chuyển đổi năng lượng được dự báo cần trên 135 tỷ USD đến năm 2050, trong đó đầu tư cho phát triển nguồn điện khoảng 120 tỷ USD, xây dựng hệ thống lưới điện truyền tải khoảng 15 tỷ USD. Con số này chưa bao gồm nhu cầu vốn cho lưu trữ năng lượng, số hóa lưới điện, phát triển thị trường điện cạnh tranh và các giải pháp hỗ trợ năng lượng sạch.

Tuy nhiên, bà Trần Thị Quỳnh Nga, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Kinh tế ngành (Bộ Tài chính) phân tích, các cơ chế hỗ trợ như giá FIT đã hết hiệu lực, còn các cơ chế thay thế vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Các công cụ tài chính, đặc biệt là trái phiếu xanh, hiện vẫn ở giai đoạn đầu phát triển, chưa đáp ứng được nhu cầu huy động vốn quy mô lớn. Thị trường điện cạnh tranh cũng chưa hoàn thiện, làm gia tăng rủi ro cho nhà đầu tư.

Hóa giải cùng lúc nhiều thách thức

Để giải bài toán tài chính cho ngành năng lượng với quy mô vốn “khổng lồ” và thời gian đầu tư dài hạn, Việt Nam cần xây dựng khung cơ chế ổn định, minh bạch và khả thi, đủ sức thu hút vốn tư nhân, vốn xanh và vốn quốc tế, TS. Cấn Văn Lực chia sẻ.

Điều đáng mừng là những “nút thắt” này cũng đang dần tìm được cách tháo gỡ. Bà Trần Thị Quỳnh Nga cho biết, với việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 253/2025/QH15 về các chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, cùng việc sửa đổi Luật Điện lực và các nghị định hướng dẫn sắp tới, nhiều nút thắt về cơ chế huy động vốn cho năng lượng tái tạo sẽ từng bước được tháo gỡ. Đặc biệt, các chương trình hỗ trợ kỹ thuật như dự án SHIFT được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư - tài chính xanh, nâng cao năng lực cho các định chế tài chính và khuyến khích khu vực tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.

Đặc biệt, Nghị quyết 70-NQ/TW cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện chính sách tài chính theo hướng huy động tối đa các nguồn vốn đầu tư tư nhân, đầu tư nước ngoài vào dự án trong lĩnh vực năng lượng; đổi mới chính sách tín dụng theo hướng linh hoạt, hiệu quả, ưu tiên bố trí vốn tín dụng cho lĩnh vực năng lượng, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp năng lượng tiếp cận các nguồn vốn; có nguồn vốn, gói tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp có dự án năng lượng xanh, sạch...

Ngoài vốn, ngành năng lượng gặp nhiều thách thức khác như hạ tầng, công nghệ và quản lý, đòi hỏi ngành điện phải đi trước để giải quyết. Ông Nguyễn Tài Anh, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định, mỗi năm, Việt Nam cần 3-5 tỷ USD đầu tư vào hệ thống điện. Số tiền này cực lớn, nhưng thách thức lớn nhất không phải là tiền, mà là công tác quy hoạch đồng bộ giữa nguồn điện và lưới điện. Nguồn điện đầu vào đa dạng, phong phú, do các thành phần kinh tế đầu tư, thời gian xây dựng một nhà máy phát điện không lâu nhưng để xây dựng đường truyền tải điện 500 KV phải mất 3-5 năm xây dựng, cộng cả thời gian chuẩn bị đầu tư, hoàn tất các thủ tục thì nhanh cũng mất 7 năm... Có những dự án kéo dài 9 năm vì đường dây truyền tài điện đi qua nhiều địa phương, phải đền bù, giải tỏa mặt bằng đất đai cho hàng ngàn hộ, chỉ cần một vài trường hợp không hợp tác là cả dự án bị tắc nghẽn. Chưa kể còn vướng mắc bởi các văn bản quy phạm pháp luật.

Để giải quyết những tồn tại này, Quyền Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng vừa ký ban hành Văn bản số 1081/BCT-KHTC, yêu cầu các đơn vị thuộc Bộ tập trung triển khai các Nghị quyết của Chính phủ nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026, đảm bảo an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh. Trong đó, kiên quyết không để thiếu điện trong bất kỳ tình huống nào, đồng thời, các đơn vị phải tập trung tháo gỡ vướng mắc cho các dự án năng lượng tồn đọng và đôn đốc các dự án quan trọng quốc gia theo đúng tiến độ đã được phê duyệt. EVN có trách nhiệm chỉ đạo các đơn vị trực thuộc tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, mặt bằng để đưa các công trình nguồn và lưới điện vào vận hành đúng tiến độ, đặc biệt là các công trình có ý nghĩa quyết định cân đối cung - cầu. Bộ Công Thương cũng giao Cục Điện lực chịu trách nhiệm bảo đảm cung ứng đủ điện cho sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân, đặc biệt trong các thời điểm cao điểm năm 2026 và giai đoạn 2027-2030.