Đắp xây nền tảng ổn định cho dài hạn

Vị thế mới, xung lực mới

Trong bảng xếp hạng Chỉ số Tự do Kinh tế 2026 do Heritage Foundation công bố, Việt Nam tiếp tục nhận được những đánh giá tích cực từ các tổ chức quốc tế về chất lượng môi trường kinh doanh và hiệu quả cải cách kinh tế. Việt Nam đạt 64,4 điểm, xếp thứ 66/184 nền kinh tế được đánh giá trên toàn cầu, vượt mức trung bình của thế giới và khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Kể từ khi chỉ số này được công bố lần đầu vào năm 1995, rất ít nền kinh tế có quy mô tương đương đạt được mức cải thiện mạnh mẽ như Việt Nam trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế định hướng thị trường.

Các số liệu trong báo cáo cho thấy Việt Nam sở hữu mức độ hội nhập kinh tế rất cao. Tổng kim ngạch thương mại tương đương khoảng 164,8% GDP, phản ánh sự gắn kết chặt chẽ của nền kinh tế với thị trường toàn cầu. Đặc biệt, ngày nay, Việt Nam còn đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử quốc tế, thu hút nhiều tập đoàn công nghệ lớn đầu tư sản xuất.

Đây là động lực tạo nền móng cho giai đoạn tăng tốc của nền kinh tế trong giai đoạn 2026 - 2030 khi đặt mục tiêu tăng trưởng cao từ 10%. Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026 - 2030, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn xây dựng nền tảng sang phát triển toàn diện kinh tế số và xã hội số tại Việt Nam. Chương trình đặt mục tiêu đưa kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP, hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số, đồng thời thúc đẩy phát triển toàn diện hạ tầng số, dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo… Hướng tới đưa các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Nhìn nhận về xu hướng này, PGS.TS. Lê Trung Thành, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhấn mạnh, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được xác lập là nền tảng cốt lõi của mô hình tăng trưởng mới, tạo động lực cho phát triển nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Theo đó, nghiên cứu khoa học cần gắn chặt hơn với thực tiễn quản lý và nhu cầu của doanh nghiệp, qua đó góp phần chuyển hóa tri thức thành năng suất, công nghệ và giá trị mới cho nền kinh tế. Trên cơ sở đó, các chuyên gia đề xuất ưu tiên đột phá về cải cách thể chế, phát triển hạ tầng số và dữ liệu quốc gia, đồng thời tăng cường liên kết giữa nhà nước - Trường đại học - Viện nghiên cứu - Doanh nghiệp nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Khi doanh nghiệp và nhà đầu tư có niềm tin vào sự ổn định của chính sách, họ mới mạnh dạn đầu tư dài hạn

Chuyển đổi từ chiều rộng sang chiều sâu

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia phân tích, Việt Nam cũng gặp những thách thức phổ biến đối với nhiều nền kinh tế đang phát triển như hiệu quả của hệ thống pháp lý và quản lý nhà nước vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế. Quyền sở hữu tài sản, hiệu quả tư pháp và tính minh bạch của môi trường thể chế vẫn là những lĩnh vực cần được nâng cao hơn nữa. Bên cạnh đó, chi phí gia nhập thị trường đối với doanh nghiệp ở một số lĩnh vực vẫn còn cao. Thị trường lao động chưa thực sự linh hoạt và khu vực kinh tế phi chính thức vẫn chiếm tỷ trọng đáng kể trong nền kinh tế. Hệ thống tài chính cũng được cho là còn chịu ảnh hưởng tương đối lớn từ khu vực nhà nước, trong khi tiến trình cải cách doanh nghiệp nhà nước cần tiếp tục được đẩy mạnh nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực… Việc tiếp tục cải cách thể chế, cải thiện chất lượng quản trị và nâng cao năng suất lao động sẽ đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam.

Cùng với đó, trong dài hạn, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cũng nhấn mạnh, cần nâng cao chất lượng tăng trưởng, bảo đảm sự hài hòa giữa phát triển kinh tế với phát triển văn hóa xã hội, bảo đảm nhân dân được thụ hưởng các thành quả của sự phát triển. Trong đó đẩy mạnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu và nâng cao năng suất lao động, sức cạnh tranh của nền kinh tế, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; khẩn trương nghiên cứu hoàn thiện đề án đổi mới mô hình tăng trưởng. Một vấn đề nữa là triển khai các giải pháp nâng cao năng suất lao động, đóng góp của tốc độ tăng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) thông qua phát triển ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số, cũng như nâng cao trình độ của nguồn nhân lực.

Để giải quyết bài toán tái cơ cấu, PGS. TS. Nguyễn Thường Lạng - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) gợi mở chiến lược phân vai rõ ràng giữa các thành phần kinh tế. Trong đó, cần phát huy vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực then chốt, đặc biệt là vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển công nghệ cao; tiếp tục khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh hơn bằng việc cắt bỏ các rào cản kinh doanh và hỗ trợ hình thành các tập đoàn tư nhân lớn có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, mọi chiến lược sẽ khó thành công nếu thiếu đi một nền tảng vĩ mô vững chắc. Ông Lạng khẳng định, điều quan trọng nhất là phải duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá và tạo môi trường đầu tư minh bạch, dễ dự báo. Khi doanh nghiệp và nhà đầu tư có niềm tin vào sự ổn định của chính sách, họ mới mạnh dạn đầu tư dài hạn. Muốn vậy, cần tuân thủ kỷ luật tài khóa nghiêm minh, công khai minh bạch trong thu-chi ngân sách và sử dụng nguồn lực hiệu quả. Đồng thời, cần tiếp tục nuôi dưỡng nguồn thu bằng cách phát triển cộng đồng doanh nghiệp mạnh, có khả năng cạnh tranh cao và tạo giá trị gia tăng lớn.