Cách AI đang “khai tử” các ứng dụng smartphone tại Trung Quốc

Các nhà sản xuất điện thoại thông minh Trung Quốc vốn đi theo sau trên thị trường toàn cầu, tiếp nhận những khái niệm và mô hình do Apple và Google thiết lập trong suốt 20 năm qua. Tuy nhiên, AI có thể mang lại cho họ cơ hội để bứt phá và tự vạch ra con đường riêng.

Cụ thể, các công ty Trung Quốc đang tích hợp AI sâu rộng hơn vào điện thoại thông minh, đồng thời ứng dụng AI để tạo ra các tính năng giống như robot ngay trên thiết bị. Dưới đây là những điều bạn cần biết về các xu hướng mới nổi này.

Gần đây, hãng ZTE của Trung Quốc đã giới thiệu mẫu điện thoại Nubia NaviX Ultra. Thiết bị này vận hành dựa trên tác nhân AI (agentic AI) Doubao của ByteDance; người dùng có thể kích hoạt AI bằng lệnh thoại hoặc nhấn một nút chuyên dụng trên thân máy. Điện thoại này không có màn hình chính (home screen) hay kho ứng dụng truyền thống.

Một công ty Trung Quốc khác là StepFun - được thành lập vào năm 2023 bởi Jiang Daxin, cựu phó chủ tịch kiêm nhà khoa học trưởng tại Trung tâm Công nghệ Phần mềm Châu Á của Microsoft - hiện đang bán mẫu điện thoại StepX Neo. Máy chạy hệ điều hành độc quyền Step AOS (phát triển dựa trên Android, Linux và RTOS) tích hợp sẵn tác nhân AI (agentic AI) mang tên Step Amoo. StepX Neo chia các chức năng điện thoại thành bốn thành phần cơ bản (giao tiếp, ứng dụng, tập tin, công cụ hệ thống) và tác nhân AI sẽ kết hợp lại các thành phần này dựa trên mục tiêu cụ thể của người dùng.

Honor, nhà sản xuất điện thoại tách ra từ Huawei, sở hữu một tác nhân AI mang tên YOYO Intelligent Agent (được phát triển với sự hợp tác của Alibaba). Tác nhân này được trang bị sẵn trên tất cả các dòng điện thoại Honor hỗ trợ hệ điều hành MagicOS 10.

Lưu ý rằng một công ty Mỹ đóng vai trò hỗ trợ cho xu hướng này. Cả ba mẫu điện thoại kể trên đều sử dụng Giao thức Ngữ cảnh Mô hình (Model Context Protocol - MCP) của Anthropic (một công ty nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo có của Mỹ - thành lập năm 2021 bởi các cựu lãnh đạo và nhà nghiên cứu cấp cao của OpenAI) để cấp quyền truy cập cấp hệ thống cho các tác nhân AI.

Không mẫu điện thoại nào trong số này sẽ được bán tại thị trường Mỹ. ZTE bị Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) cấm hoạt động tại Mỹ do lo ngại về an ninh quốc gia, trong khi điện thoại của StepFun và Honor được sản xuất dành riêng cho thị trường Trung Quốc và không có kế hoạch ra mắt phiên bản tại Mỹ.

Mọi điện thoại thông minh hiện đại đều có khả năng chạy AI. Chỉ cần truy cập Apple App Store hoặc Google Play Store, bất kỳ ai cũng có thể tải xuống hàng chục ứng dụng AI, bao gồm cả các ứng dụng do những công ty phát triển mô hình AI tiên phong cung cấp. Ngoài ra, người dùng cũng có thể sử dụng các dịch vụ và công cụ AI được Apple và Google tích hợp sẵn trên điện thoại.

Điểm khác biệt của điện thoại tích hợp tác nhân AI

Điểm khác biệt ở các mẫu điện thoại tích hợp AI tác nhân mới tại Trung Quốc là bản thân hệ điều hành sở hữu một lớp AI tác nhân, cho phép nó hoạt động xuyên suốt các ứng dụng và thậm chí thay thế vai trò của chính các ứng dụng đó.

Mặc dù điện thoại tích hợp AI tác nhân hiện chỉ chiếm một phần nhỏ trên thị trường, chúng lại mang dáng dấp của tương lai. Và tương lai đó mang ý nghĩa rất quan trọng. Trước hết, đây là một bước tiến nữa hướng tới sự độc lập khỏi Android. Lớp dịch vụ của Google vốn đã bị loại bỏ tại Trung Quốc. Giờ đây, lớp ứng dụng Android đang dần được thay thế bằng các hệ thống tác nhân (agent stacks) tích hợp theo chiều dọc, thuộc sở hữu của các công ty sở hữu “siêu ứng dụng” tại Trung Quốc.

Dù đã phát triển các tính năng AI tác nhân có khả năng hoạt động vượt ranh giới ứng dụng ở mức độ nhất định, Apple và Google khó có khả năng sớm cho phép các tác nhân của bên thứ ba thay thế lớp ứng dụng trong hệ điều hành di động của họ.

Apple thu từ 15% đến 30% doanh thu ứng dụng. Đồng thời (theo một ước tính được đưa ra trong vụ kiện Epic chống lại Apple/Google nhưng chưa được Google xác nhận), Play Store từng đóng góp từ 17% đến 26% vào thu nhập hoạt động của Google. Toàn bộ mô hình kinh tế của iOS và Android đều dựa vào các ứng dụng. Một lớp AI tác nhân có khả năng chuyển đổi các ứng dụng đó thành những tác vụ đơn lẻ là điều mà cả hai công ty này đều không muốn nghĩ tới. Các nhà sản xuất thiết bị (OEM) Trung Quốc có thể phá vỡ mô hình ứng dụng truyền thống vì họ không có lợi ích gắn liền với mô hình đó.

Trong khi đó, xu hướng AI đang làm suy giảm mạnh doanh thu từ các giao dịch mua hàng trong ứng dụng di động (in-app purchases); con số này đã giảm khoảng 40% vào đầu năm 2026, mặc dù người dùng thực tế lại chi nhiều tiền hơn cho các giao dịch này so với vài năm trước (do sự thống trị của các gói đăng ký dịch vụ AI và các ứng dụng mang phong cách “vibe-coded” – ứng dụng tập trung vào cảm xúc và trải nghiệm cá nhân). Nói cách khác, ngay cả trong các kho ứng dụng, cũng đang diễn ra sự chuyển dịch từ mô hình ứng dụng truyền thống sang các giải pháp thay thế dựa trên AI.

AI không chỉ thay đổi mô hình phần mềm mà còn thay đổi cả mô hình phần cứng.

Điện thoại robot

Một khía cạnh khác biệt rõ rệt cho thấy Trung Quốc đang tách khỏi khái niệm điện thoại thông minh toàn cầu chính là thị trường mới nổi của dòng điện thoại robot. Điện thoại robot là thiết bị sử dụng AI để điều khiển các bộ phận cơ khí (robot) ngay trên thân máy.

Ứng cử viên hàng đầu trong lĩnh vực này là thiết bị mang tên Honor Robot Phone. Điểm nhấn về mặt cơ khí ở đây là bộ ổn định (gimbal) tích hợp camera độ phân giải 200 megapixel. Một công dụng cơ bản là điện thoại có thể đứng yên trên bàn hoặc gắn vào chân đế (tripod), trong khi camera sử dụng AI để tự động theo dõi chủ thể đang di chuyển. Một công dụng khác là người dùng có thể vừa đi vừa sử dụng máy, còn gimbal sẽ giúp triệt tiêu các rung lắc và chuyển động không mong muốn. Phần mềm trên điện thoại cũng hỗ trợ tạo ra các hiệu ứng hình ảnh đặc biệt mang phong cách điện ảnh một cách tự động.

Tuy nhiên, bước tiến thực sự nằm ở khả năng “thể hiện bản thân” của chiếc điện thoại. Honor Robot Phone thể hiện những đặc điểm tinh tế của “Nền kinh tế Gắn kết” (Attachment Economy). Nó có thể lắc “đầu” để biểu thị sự từ chối hoặc gật đầu để đồng ý. Thậm chí, nó còn có thể thực hiện động tác “lộn ngược ra sau” để “cổ vũ tinh thần” cho người dùng. Chiếc điện thoại giờ đây đã mang trong mình một cá tính riêng.

Honor dự kiến sẽ ra mắt mẫu điện thoại này tại Trung Quốc vào ngày 12 tháng 8.

Những chiếc “điện thoại robot” này thậm chí còn hiếm gặp hơn cả các dòng điện thoại tích hợp AI có khả năng tự hành động (agentic AI phones) tại Trung Quốc. Dẫu vậy, Honor Robot Phone vẫn đại diện cho một bước đi khác biệt của Trung Quốc so với mô hình phần cứng điện thoại thông minh của Thung lũng Silicon – vốn chỉ là một tấm kính tĩnh tại. Honor Robot Phone sở hữu một “cơ thể” thực thụ. Nó mang lại cảm giác về tương lai, bởi đây là một trong những sản phẩm hiếm hoi thuộc “Nền kinh tế Gắn kết” mới nổi, tại đó, các đặc điểm giống con người (cụ thể là cử chỉ và ngôn ngữ cơ thể) được ứng dụng để tạo ra sự gắn kết sâu sắc hơn giữa người tiêu dùng và thiết bị – những thiết bị dường như cũng biết suy nghĩ và có cảm xúc. Tương lai của điện thoại trong kỷ nguyên AI.

Khi thị trường điện thoại thông minh Trung Quốc dần tách biệt khỏi thị trường Mỹ, nó mang đến một lựa chọn thay thế cho phần còn lại của thế giới. Bởi lẽ, nếu các mẫu điện thoại tích hợp AI có khả năng tự chủ (agentic AI) thành công tại Trung Quốc, gần như chắc chắn chúng sẽ được tung ra thị trường quốc tế.

Điều này không chỉ đơn thuần là vấn đề doanh số phần cứng, mà còn là sự thâm nhập của các siêu ứng dụng, dịch vụ tài chính và các nguồn thông tin dựa trên AI của Trung Quốc (và kéo theo đó, nhiều khả năng là cả thế giới quan của chính phủ Trung Quốc).

Câu hỏi đặt ra là: Liệu thế giới sẽ ưa chuộng cách tiếp cận AI tự chủ của Trung Quốc hay mô hình ứng dụng AI của Mỹ?

Thêm vào sự phức tạp đó là làn sóng thiết bị đeo tích hợp AI sắp tới; phần lớn các thiết bị này sẽ được kết nối không dây với điện thoại thông minh – nguồn cung cấp trí tuệ và khả năng kết nối cho chúng. Chẳng bao lâu nữa, chúng ta sẽ trò chuyện với chính chiếc kính và đồng hồ của mình. Kính và đồng hồ sẽ "trò chuyện" với điện thoại. Và điện thoại sẽ "trò chuyện" với các mô hình AI mang trong mình những giá trị, niềm tin và định kiến của chính những người tạo ra chúng.

Xu hướng AI tự chủ tại Trung Quốc đánh dấu một sự phân tách trong cách thức vận hành của điện thoại cũng như cách người dùng toàn cầu tương tác với thông tin, công nghệ và lẫn nhau.