Kinh tế dữ liệu - động lực phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo

Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Vừa là tài sản, vừa là nguồn lực

Trên thế giới, nhiều quốc gia đã khai thác hiệu quả sức mạnh của dữ liệu trong tiến trình chuyển đổi quốc gia. Theo Ngân hàng Thế giới, dữ liệu và công nghệ số có thể đóng góp từ 20-30% tăng trưởng GDP tại các nền kinh tế đang phát triển trong giai đoạn tới. Tại Việt Nam, vai trò của dữ liệu đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong kỷ nguyên mới ngày càng được khẳng định. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ quan điểm “làm giàu, khai thác tối đa tiềm năng của dữ liệu, đưa dữ liệu thành tư liệu sản xuất chính, thúc đẩy phát triển nhanh cơ sở dữ liệu lớn, công nghiệp dữ liệu, kinh tế dữ liệu”. Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng từng nhấn mạnh, dữ liệu đã trở thành một nguồn lực chiến lược, một loại tài nguyên mới, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với năng lực quản trị quốc gia, sức cạnh tranh của nền kinh tế và chất lượng đời sống của nhân dân.

Các chuyên gia phân tích, Việt Nam có nhiều lợi thế với hơn 70% dân số sử dụng Internet; kinh tế số hiện đóng góp gián tiếp khoảng 12-18% GDP, chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu thấp (6,9 triệu USD/MW), dân số trẻ, tỷ lệ kết nối Internet cao… tạo nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế dữ liệu. Trong đó, kinh tế dữ liệu mở ra hướng đi đột phá, biến dữ liệu thành tài sản kinh tế đặc biệt và là yếu tố đầu vào của sản xuất thông minh. Việc thương mại hóa dữ liệu qua các nền tảng công nghệ cao, kho dữ liệu tập trung tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và blockchain giúp tạo vòng tuần hoàn làm giàu thông tin, chuyển dịch tăng trưởng sang chiều sâu.

Bên cạnh đó, theo Báo cáo Global Startup Ecosystem Index mới nhất của Startup Blink, Việt Nam tiếp tục duy trì trong top 50 quốc gia dẫn đầu về hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo. Vị thế này cho thấy dư địa phát triển rất lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp bách phải xây dựng cơ sở dữ liệu quy mô lớn theo định hướng chuẩn hóa “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” để loại bỏ điểm mù thông tin, làm căn cứ hoạch định chính sách.

Tại Hưng Yên, dữ liệu được xác định là tài nguyên phát triển mới, gắn trực tiếp với mục tiêu đổi mới mô hình tăng trưởng. Việc ban hành Chiến lược phát triển dữ liệu số giai đoạn 2025-2030, tầm nhìn 2035 cùng việc đưa trợ lý ảo vào quản lý, điều hành cho thấy dữ liệu và AI đã được sử dụng theo hướng ra quyết định dựa trên bằng chứng. Ở Huế, dữ liệu được tiếp cận theo hướng gắn bảo tồn với phát triển, trong khi Bắc Ninh hướng tới mô hình “thành phố dữ liệu”, còn Đà Nẵng tiếp tục triển khai bài bản Chiến lược dữ liệu quốc gia, vận hành Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh thành phố Đà Nẵng (Trung tâm IOC) và Trợ lý số DaNang AI, coi dữ liệu là hạ tầng mềm của đô thị hiện đại.

Xây dựng hệ sinh thái để bứt phá

Dù sở hữu lợi thế rõ rệt nhưng quy mô hạ tầng dữ liệu vẫn còn nhiều bất cập. Thực tiễn cũng cho thấy, ngay cả những địa phương đi đầu vẫn đối mặt với nhiều vướng mắc căn cơ. Theo báo cáo của Trung tâm Dữ liệu quốc gia, trong số 105 cơ sở dữ liệu được giao triển khai, mới chỉ có 31 cơ sở vận hành ổn định, 36 cơ sở đang xây dựng, còn 38 cơ sở chậm tiến độ hoặc chưa triển khai. Khoảng cách này phản ánh rõ thực tế, nếu thiếu chuẩn hóa, thiếu kết nối liên thông và thiếu cơ chế điều phối thống nhất, các mô hình dữ liệu ở địa phương khó tạo ra giá trị gia tăng và sức lan tỏa cho toàn nền kinh tế.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia khẳng định, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu vươn lên thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực Đông Nam Á, việc hoàn thiện hạ tầng thông tin đang trở thành yêu cầu cấp thiết của công tác quản lý vĩ mô. Tại nhiều quốc gia có hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo phát triển như Hoa Kỳ, Israel hay Singapore, cơ sở dữ liệu thời gian thực đã trở thành công cụ sắc bén giúp quản lý thị trường và thu hút đầu tư. Trong khi đó, Việt Nam vẫn thiếu hụt trầm trọng các nguồn dữ liệu cập nhật về doanh nghiệp công nghệ, quỹ đầu tư và tổ chức hỗ trợ. Do đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia đồng bộ gắn liền với kinh tế dữ liệu chính là chìa khóa then chốt đưa hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam bứt phá mạnh mẽ, phát triển thịnh vượng và bền vững.

Để hệ thống dữ liệu phát huy hiệu quả tối đa, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp. Trong đó, phải hoàn thiện hành lang pháp lý, quy định rõ quyền sở hữu, khai thác thương mại và tiêu chuẩn kỹ thuật về chia sẻ dữ liệu mở, kết hợp bảo mật thông tin chặt chẽ; Đào tạo chuyên gia phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và quản trị công nghệ chiến lược ở cả trung ương và địa phương. Đồng thời, thúc đẩy hợp tác công - tư (PPP) từ việc huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân để đầu tư, vận hành các nền tảng dữ liệu lớn, giảm gánh nặng ngân sách.

Có thể thấy, kinh tế dữ liệu mang lại lợi ích lớn, tăng năng suất, cải thiện dịch vụ công, thu hút đầu tư từ các tập đoàn công nghệ toàn cầu. Khai thác hiệu quả, kết hợp chặt chẽ với bảo vệ nghiêm ngặt, kinh tế dữ liệu sẽ trở thành trụ cột đưa Việt Nam tiến nhanh trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực hiện thành công mục tiêu kinh tế số chiếm ít nhất 30% GDP vào năm 2030 theo Nghị quyết 57-NQ/TW, hướng tới vị thế quốc gia thu nhập cao và dẫn đầu khu vực về chuyển đổi số bền vững, một chuyên gia khẳng định.