"Hai cánh chim" của nền kinh tế và mệnh lệnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Sáng nay, 21/4, tại phiên thảo luận ở hội trường Quốc hội, thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đã phát biểu làm rõ một số vấn đề về tăng trưởng kinh tế, giải ngân đầu tư công, về y tế, giáo dục.

Về vấn đề kinh tế, theo Phó Thủ tướng, các đại biểu Quốc hội rất quan tâm đến mục tiêu tăng trưởng cao, bền vững gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng và hình thành các động lực tăng trưởng mới. Nhiều đại biểu Quốc hội đã nhận định là trong thời gian vừa qua, chất lượng tăng trưởng từng bước được cải thiện qua từng năm, qua từng nhiệm kỳ nhưng vẫn còn một số hạn chế. Đó là tăng trưởng kinh tế vẫn dưới mức tiềm năng, tốc độ tăng năng suất lao động thấp hơn mục tiêu; hệ số ICOR của nền kinh tế còn cao, năng lực trình độ công nghệ còn yếu, các ngành công nghiệp nền tảng, công nghệ chiến lược chậm phát triển.

Phát triển các động lực tăng trưởng mới

Trong bối cảnh tình hình quốc tế biến động khó lường và bất lợi, việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững theo định hướng Đại hội XIV của Đảng là nhiệm vụ rất khó, rất thách thức khi mà nền kinh tế của chúng ta có độ mở rất lớn.

Đồng chí Tổng Bí thư, Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trí đã có nhiều kết luận, nghị quyết để triển khai thực hiện với quyết tâm cao nhất, đặc biệt gần đây nhất Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Kết luận 18 Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV với hệ thống nhiệm vụ, giải pháp đột phá, quyết liệt, vừa bao quát nhưng lại rất cụ thể, giao nhiệm vụ cho từng cấp, từng ngành phải triển khai trong mỗi tháng, mỗi quý.

Phó Thủ tướng cho rằng, tăng trưởng cao và bền vững là yếu tố gắn bó chặt chẽ, tương hỗ lẫn nhau, được ví như "hai cánh của một con chim".

"Chúng ta chỉ có thể đạt được tăng trưởng cao trong một thời gian dài khi có nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định và ngược lại", Phó Thủ tướng nói. Vì vậy Chính phủ tiếp tục xác định ổn định kinh tế vĩ mô là điều kiện tiên quyết, nền tảng để đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, liên tục và ổn định.

Về đổi mới mô hình tăng trưởng, Trung ương sẽ ban hành nghị quyết chuyên đề nhằm tiếp cận toàn diện hơn với nhiều nhiệm vụ, giải pháp để thực hiện thành công chuyển đổi mô hình tăng trưởng.

Tuy nhiên, ngay từ hiện nay, yêu cầu đặt ra là phải thực hiện chuyển đổi mạnh mẽ, tái cấu trúc nền kinh tế đồng thời bảo đảm người dân được thụ hưởng thành quả phát triển. Đây cũng là thách thức lớn, là yêu cầu bắt buộc để vượt qua bẫy thu nhập trung bình, bắt kịp, tiến cùng khu vực và thế giới, thực hiện các mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.

Mô hình tăng trưởng mới phải vận hành trên nền tảng thể chế phát triển hiện đại, cạnh tranh và đổi mới sáng tạo, phân bổ hiệu quả nguồn lực. Trên cơ sở đó, Chính phủ cũng đã trình Quốc hội 11 nhóm nhiệm vụ giải pháp chủ yếu trong giai đoạn từ 2026 đến 2030 với 92 nhiệm vụ cụ thể và những nhiệm vụ cần triển khai ngay trong năm 2026 gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng và thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Theo đó, những trọng tâm này bao gồm lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển chính. Phát triển các động lực tăng trưởng mới là kinh tế dữ liệu, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Khai thác tối đa dư địa, tiềm năng của đất nước, đặc biệt là trong những năm đầu của nhiệm kỳ khi mà đầu tư cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa thể phát huy ngay tác dụng. Phát huy vai trò của các thành phần kinh tế, bao gồm thành phần kinh tế nhà nước, tư nhân, FDI trên cơ sở cạnh tranh bình đẳng, liên kết chuỗi giá trị. Bộ Chính trị đã ban hành nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân, về phát triển kinh tế nhà nước. Sắp tới, Bộ Chính trị sẽ ban hành đề án thu hút FDI trong giai đoạn mới.

Mở rộng hợp lý chính sách tài khóa

Ổn định kinh tế vĩ mô tiếp tục là nội dung được Quốc hội quan tâm, đặc biệt trong điều hành chính sách tiền tệ và tài khóa. Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, thời gian qua, chính sách tiền tệ đã vận hành quyết liệt, góp phần quan trọng vào ổn định kinh tế và hỗ trợ tăng trưởng.

Tuy nhiên, dư địa chính sách tiền tệ đang dần thu hẹp. Trong bối cảnh đó, cần phát huy vai trò của chính sách tài khóa, dù đây là công cụ có độ trễ nhất định. Vì vậy, trong ngắn hạn, chính sách tiền tệ vẫn phải vận hành trơn tru, đảm bảo thanh khoản và nguồn lực cho các doanh nghiệp, người dân và cho nền kinh tế, đặc biệt là nguồn lực về ngắn hạn. Trong khi đó, chính sách tài khóa được mở rộng hợp lý, có trọng tâm trọng điểm, khai thác hiệu quả các nguồn lực của Nhà nước kết hợp với các cái nguồn vốn vay nước ngoài để chúng ta thúc đẩy tăng trưởng và hỗ trợ ổn định kinh tế vĩ mô.

Chính phủ đã trình Quốc hội kế hoạch tài chính quốc gia để nâng tỷ lệ bội chi bình quân từ 3% GDP trong giai đoạn trước lên 5% trong giai đoạn 2026-2030, tăng chi ngân sách, trong đó dành 40% chi cho đầu tư phát triển, gấp gần 2,4 lần so với giai đoạn trước.

Cùng với đó, Chính phủ đang trình Quốc hội tiếp tục thực hiện cũng như ban hành mới các chính sách ưu đãi về thuế, phí để hỗ trợ cho người dân, doanh nghiệp đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế chống chọi những biến động bất lợi từ bên ngoài.

Khơi thông 3,3 triệu tỷ đồng và cắt giảm mạnh thủ tục hành chính

Chính phủ cũng đang chỉ đạo quyết liệt phát triển thị trường vốn, đặc biệt là thị trường chứng khoán nhằm trở thành một kênh huy động trung và dài hạn của nền kinh tế, chia sẻ "gánh nặng" với các ngân hàng - hiện vẫn là kênh cung cấp vốn trung, dài hạn chủ yếu của doanh nghiệp. Mục tiêu đến năm 2028, quy mô vốn hóa thị trường chứng khoán đạt khoảng 120% GDP.

Về giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng nêu rõ, "dứt khoát chúng ta phải phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch", đồng thời bảo đảm chất lượng. Chính phủ đang tập trung ưu tiên nguồn vốn cho các dự án trọng điểm quốc gia, giảm tối thiểu 30% số lượng dự án so với giai đoạn trước để tránh dàn trải, nâng cao hiệu quả đầu tư và gắn trách nhiệm người đứng đầu về tiến độ, chất lượng giải ngân, để không còn tình trạng giải ngân không được thì trả lại cho Trung ương.

Bên cạnh đó là việc tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng. Chính phủ đang trình Quốc hội ban hành nghị quyết về chính sách tháo gỡ toàn diện cho các dự án khó khăn, tồn đọng. Dự kiến sẽ huy động được nguồn lực khoảng hơn 3,3 triệu tỷ đồng cho tăng trưởng kinh tế.

Về cải cách thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, Chính phủ đang triển khai quyết liệt vấn đề này với mục tiêu giảm tối thiểu 50% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ TTHC; cắt giảm 100% điều kiện kinh doanh không cần thiết và ít nhất 30% ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Thủ tướng đã yêu cầu tất cả các bộ, ngành phải hoàn thành nội dung này ngay trong tháng 4/2026. Việc cắt giảm này phải bảo đảm thực chất, tạo môi trường thông thoáng cho doanh nghiệp và người dân.

Tập trung đào tạo nhân tài về bán dẫn, điện hạt nhân, AI

Về vấn đề liên quan đến giáo dục, theo Phó Thủ tướng, để thực hiện hiệu quả mô hình tăng trưởng mới, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là yêu cầu bắt buộc. Hiện đã xác định 102 ngành công nghệ chiến lược, kỹ thuật then chốt và Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phê duyệt 89 chương trình đào tạo tài năng.

Thời gian tới, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng như một số bộ, ngành liên quan thực hiện hiệu quả trọng tâm đề án đã được phê duyệt, ưu tiên tập trung vào lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn, điện hạt nhân.

Bên cạnh đó, Thủ tướng đã phê duyệt đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035 và tầm nhìn đến 2045. Bộ Giáo dục và Đạo, các địa phương hiện đang khẩn trương tổ chức triển khai.

Tập trung phát triển dinh dưỡng, thể chất cho trẻ dưới 6 tuổi

Về lĩnh vực y tế, Phó Thủ tướng cho biết, phương án tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho người dân theo Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị. Sau khi nghị quyết được phê chuẩn, Chính phủ đã chủ động trình Quốc hội thông qua Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2025.

Thủ tướng đã chỉ đạo Bộ Y tế ban hành các hướng dẫn khám sức khỏe định kỳ cho từng nhóm. Trong đó, trẻ em dưới 6 tuổi tập trung theo dõi phát triển thể chất, dinh dưỡng. Học sinh được khám lâm sàng và sàng lọc yếu tố nguy cơ. Người trưởng thành thực hiện xét nghiệm cận lâm sàng nhằm phát hiện sớm bệnh tật, đặc biệt là bệnh không lây nhiễm.

Nguồn kinh phí được bố trí từ ngân sách nhà nước, quỹ bảo hiểm y tế và các nguồn vốn hợp pháp khác. Đối với các nhóm chưa tham gia bảo hiểm y tế, địa phương chủ động xây dựng kế hoạch và bố trí kinh phí để tổ chức khám sàng lọc miễn phí.

Hiện nay Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Y tế để khẩn trương ban hành nghị định để làm cơ sở pháp lý cho các địa phương triển khai thực hiện.

Về vấn đề an toàn thực phẩm, Chính phủ xác định đấu tranh với vi phạm an toàn thực phẩm là nhiệm vụ thường xuyên, không ngừng nghỉ, không có vùng cấm, không có ngoại lệ nhằm bảo vệ sức khỏe của nhân dân. Đồng thời, Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Y tế hoàn thiện Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp vào tháng 10/2026. Chính phủ cũng đang chỉ đạo xây dựng đề án về cơ quan quản lý thống nhất an toàn thực phẩm nhằm khắc phục chồng chéo hay "khoảng trống" quản lý.

Chính phủ cũng đặt mục tiêu bảo vệ các doanh nghiệp làm ăn chân chính trước tình trạng thực phẩm giả, kém chất lượng; chỉ đạo đẩy mạnh truyền thông để người dân và doanh nghiệp cùng tham gia phát hiện, đấu tranh, góp phần ngăn chặn thực phẩm kém chất lượng trên thị trường.