Giữ nhịp kiểm soát lạm phát cuối năm

Áp lực giá cả chưa hết, dư địa điều hành thu hẹp

Theo báo cáo của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 10/2026 tăng 0,2% so với tháng trước và tăng 5,09% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 10 tháng, CPI tăng 4,57%, cao hơn mức tăng 3,27% của cùng kỳ năm 2025. Lạm phát cơ bản bình quân 10 tháng tăng 4,24%, thấp hơn mức tăng CPI chung.

Diễn biến đáng chú ý là tốc độ tăng CPI so với cùng kỳ đã giảm từ mức đỉnh 5,6% trong tháng 5 xuống 4,45% vào tháng 7, nhưng sau đó tăng trở lại, lên 4,88% trong tháng 8, 5,08% trong tháng 9 và 5,09% trong tháng 10. Điều này cho thấy áp lực giá chưa được giải tỏa bền vững, nhất là khi các yếu tố chi phí đầu vào vẫn biến động.

Trong tháng 10, nhóm giao thông tăng 2,66% so với tháng trước, tác động làm CPI chung tăng 0,27 điểm phần trăm. Giá xăng tăng 6,86%, dầu diesel tăng 0,75% do ảnh hưởng từ các đợt điều chỉnh giá nhiên liệu trong nước. So với cùng kỳ năm trước, nhóm giao thông tăng 15,57%, tác động làm CPI chung tăng 1,55 điểm phần trăm; riêng giá nhiên liệu tăng 35,03%.

Nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,5% so với cùng kỳ, đóng góp 1,47 điểm phần trăm vào mức tăng CPI. Trong đó, giá gas đun tăng 51,2%, vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 9,83%, dịch vụ sửa chữa nhà ở tăng 10,05%. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 3,58%, tác động làm CPI chung tăng 1,28 điểm phần trăm.

Như vậy, áp lực lạm phát không chỉ đến từ giá nhiên liệu mà còn lan sang chi phí nhà ở, vật liệu xây dựng, ăn uống và các dịch vụ thiết yếu. Đây là những nhóm hàng có ảnh hưởng trực tiếp đến ngân sách hộ gia đình cũng như chi phí hoạt động của doanh nghiệp.

Theo Nghị quyết 01/NQ-CP ngày 8/1/2026, Chính phủ đặt mục tiêu CPI bình quân năm 2026 tăng khoảng 4,5%. Với mức tăng 4,57% sau 10 tháng, mục tiêu này đang chịu sức ép đáng kể.

Nhận định về dư địa điều hành, chuyên gia kinh tế PGS-TS. Ngô Trí Long cho rằng mục tiêu kiểm soát lạm phát cả năm vẫn chưa ngoài tầm với, nhưng khoảng đệm chính sách đã mỏng hơn và yêu cầu phối hợp điều hành trong quý IV trở nên khắt khe hơn. Theo ông, nếu CPI những tháng cuối năm tiếp tục duy trì quanh hoặc trên 5%, mục tiêu 4,5% sẽ chịu sức ép lớn hơn. Các rủi ro cần lưu ý gồm biến động giá dầu, cước vận tải, đứt gãy chuỗi cung ứng và khả năng áp lực chi phí, tổng cầu, kỳ vọng lạm phát cộng hưởng.

Ở góc độ điều hành, tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá sáng 9/10/2026, Bộ Tài chính cập nhật hai kịch bản lạm phát năm 2026, lần lượt khoảng 4,5% và 4,8%. Kịch bản thấp tương ứng với mục tiêu Chính phủ đặt ra, trong khi kịch bản cao hơn cho thấy nguy cơ áp lực giá vượt ngưỡng kiểm soát vẫn hiện hữu. Bộ Tài chính nhấn mạnh yêu cầu phối hợp chặt chẽ, chủ động và linh hoạt giữa chính sách tài khóa, tiền tệ cùng các chính sách kinh tế vĩ mô khác để kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng.

Giảm giá năng lượng tạo thêm dư địa hạ nhiệt CPI

Trong bối cảnh áp lực giá cả còn lớn, việc giảm giá bán lẻ điện bình quân 2% và đưa thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0% từ ngày 1/11 được kỳ vọng tạo thêm dư địa hạ nhiệt mặt bằng giá. Đây là những yếu tố hỗ trợ giảm chi phí sinh hoạt và đầu vào sản xuất, kinh doanh, qua đó góp phần kiểm soát lạm phát trong những tháng cuối năm.

Trao đổi với Nhadautu.vn, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng Ban Thống kê Dịch vụ và Giá (Cục Thống kê), đánh giá việc điều chỉnh giảm giá điện và xăng dầu là động thái điều hành tích cực, kịp thời, thể hiện sự quan tâm của Chính phủ đến đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh và mục tiêu kiểm soát lạm phát trong bối cảnh mặt bằng giá vẫn chịu nhiều áp lực.

Theo bà Oanh, điện sinh hoạt có quyền số 4,81% và xăng dầu có quyền số 4,53% trong rổ hàng hóa và dịch vụ tính CPI. Như vậy, riêng hai nhóm mặt hàng này chiếm 9,34% quyền số CPI. Trong khi đó, bình quân 10 tháng năm 2026, chỉ số giá điện sinh hoạt tăng 3,97% và chỉ số giá nhiên liệu tăng 13,09% so với cùng kỳ năm trước.

Những con số này cho thấy biến động giá điện và xăng dầu có ảnh hưởng đáng kể đến mặt bằng giá tiêu dùng. Việc điều chỉnh giảm giá hai mặt hàng vì thế có thể góp phần giảm áp lực tăng CPI trong thời gian còn lại của năm, đồng thời hỗ trợ ổn định kỳ vọng lạm phát.

Tác động của xăng dầu không dừng ở chi phí đi lại của người dân mà còn lan qua vận tải, lưu thông và phân phối hàng hóa. Khi giá nhiên liệu giảm, chi phí vận chuyển có điều kiện giảm theo, qua đó hạn chế áp lực tăng giá ở các khâu tiếp theo. Với điện, việc giảm giá có thể hỗ trợ những ngành sử dụng nhiều năng lượng như công nghiệp chế biến, chế tạo, sản xuất vật liệu xây dựng và một số ngành dịch vụ tiết giảm chi phí đầu vào.

"Qua đó doanh nghiệp có thêm điều kiện cải thiện hiệu quả hoạt động, nâng cao khả năng cạnh tranh, duy trì và mở rộng sản xuất, kinh doanh. Việc tiết giảm chi phí đầu vào cũng góp phần hạn chế áp lực tăng giá thành sản phẩm và giá bán hàng hóa, dịch vụ trên thị trường", bà Oanh đánh giá.

Tuy nhiên, đại diện Cục Thống kê cũng lưu ý mức độ tác động đến mặt bằng giá tiêu dùng còn phụ thuộc vào diễn biến giá các hàng hóa, dịch vụ khác và khả năng doanh nghiệp chuyển phần chi phí đầu vào được tiết giảm thành mức giảm giá bán. Đây là điểm cần lưu ý khi đánh giá tác động của việc giảm giá năng lượng: chi phí đầu vào thấp hơn không đồng nghĩa giá bán trên thị trường sẽ giảm ngay hoặc giảm tương ứng.

Một chi tiết đáng chú ý trong báo cáo CPI tháng 10 là chỉ số giá điện sinh hoạt đã giảm 1,99% so với tháng trước, nhưng số liệu này phản ánh biến động trễ một tháng, được tính trên doanh thu và sản lượng tiêu dùng điện của tháng 9. Vì vậy, tác động của những điều chỉnh giá điện có hiệu lực từ tháng 11 cần được theo dõi trong các kỳ thống kê tiếp theo, thay vì tính ngay vào CPI tháng 10.

Trước sức ép lạm phát, Chính phủ đã có chỉ đạo cụ thể tại Công điện 70/CĐ-TTg ngày 15/10/2026 về tăng cường quản lý, điều hành giá trong những tháng cuối năm. Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương theo dõi sát diễn biến giá cả, cung cầu và các yếu tố tác động đến mặt bằng giá, nhất là xăng dầu, năng lượng, lương thực, thực phẩm, nguyên nhiên vật liệu và vật liệu xây dựng; chủ động nhận diện nguy cơ tăng giá để có phương án ứng phó kịp thời.

Đáng chú ý, Công điện yêu cầu điều hành thận trọng giá hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá; đánh giá đầy đủ sự cần thiết, mức độ và thời điểm điều chỉnh, hạn chế việc điều chỉnh giá tập trung vào cùng một thời điểm hoặc dồn vào những tháng cuối năm nếu có thể chủ động bố trí thời điểm phù hợp hơn. Chính phủ cũng yêu cầu bảo đảm cân đối cung cầu, không để thiếu hàng, gián đoạn nguồn cung hoặc tăng giá bất hợp lý; tăng cường kiểm tra việc kê khai, niêm yết giá và xử lý hành vi đầu cơ, găm hàng.

Có thể thấy, giảm giá điện và xăng dầu tạo thêm yếu tố hỗ trợ, nhưng để đạt mục tiêu kiểm soát CPI bình quân khoảng 4,5%, điều hành giá cần được triển khai đồng bộ hơn. Bên cạnh theo dõi sát diễn biến năng lượng, việc bảo đảm nguồn cung thực phẩm, vật liệu xây dựng, hàng hóa thiết yếu, kiểm soát chi phí lưu thông và cân nhắc thời điểm điều chỉnh các mặt hàng do Nhà nước quản lý sẽ có ý nghĩa quan trọng.

Trong hai tháng cuối năm, bài toán không chỉ là tận dụng tác động tích cực từ việc giảm giá năng lượng, mà còn phải ngăn các yếu tố tăng giá khác cộng hưởng, làm triệt tiêu phần dư địa vừa được tạo ra. Đây sẽ là phép thử đối với khả năng phối hợp chính sách và điều hành giá, trong bối cảnh nền kinh tế vẫn cần duy trì động lực tăng trưởng cao.