Tăng trưởng hai con số không thể đánh đổi ổn định kinh tế vĩ mô

Mức tăng trưởng 9,01% trong 9 tháng đầu năm cho thấy nền kinh tế đang có sức bật đáng kể. Tuy nhiên, mục tiêu tăng trưởng 10% cả năm đặt ra áp lực rất lớn cho quý cuối năm. Khi phần tăng trưởng còn thiếu phải dồn vào những tháng cuối cùng, yêu cầu điều hành không chỉ là thúc đẩy sản xuất, đầu tư và tiêu dùng, mà còn phải kiểm soát lạm phát, giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế.

Báo cáo của nhóm nghiên cứu kinh tế BIDV do TS. Cấn Văn Lực và nhóm nghiên cứu thực hiện dự báo GDP cả năm 2026 tăng khoảng 9,5–9,7%, với mức tăng quý IV khoảng 10,8–11,5%. Đây là kịch bản tăng trưởng tích cực, nhưng vẫn thấp hơn ngưỡng cần thiết để cả năm đạt 10%. Khoảng cách giữa mục tiêu và dự báo cho thấy thách thức không nhỏ trong những tháng cuối năm, đồng thời đặt ra yêu cầu đánh giá thận trọng các điều kiện và rủi ro đi kèm.

Lạm phát thu hẹp dư địa, sức kéo từ các đầu tàu chưa đồng đều

Sức ép tăng trưởng diễn ra trong bối cảnh dư địa kiểm soát giá cả không còn rộng. Tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội ngày 18/10/2026 về tình hình kinh tế - xã hội năm 2026 và kế hoạch năm 2027, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh: "Nếu lạm phát mà tăng thì thành quả tăng trưởng bị xói mòn và người dân không được hưởng từ những thành quả đó. Tăng trưởng cao nhưng phải trên nền tảng ổn định, 9 tháng kết quả như vậy và mục tiêu năm tới tiếp tục kiên định nền tảng như vậy".

Thông điệp này đặt ra yêu cầu rõ ràng, tăng trưởng cao không thể là mục tiêu tách rời ổn định kinh tế vĩ mô. Thành quả tăng trưởng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành việc làm, thu nhập và sức mua của người dân, thay vì bị bào mòn bởi giá cả leo thang. Nếu sức ép lạm phát gia tăng, chi phí đầu vào và chi phí vốn có thể tăng theo, làm giảm hiệu quả của những nỗ lực thúc đẩy sản xuất, đầu tư và tiêu dùng.

Đề cập vấn đề này, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cũng lưu ý đến dư địa kiểm soát lạm phát trong bối cảnh áp lực giá cả gia tăng. Với CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, điều hành những tháng còn lại cần tính đến nguy cơ biến động năng lượng và chi phí đầu vào truyền dẫn vào giá hàng hóa, dịch vụ. Vì vậy, kiểm soát lạm phát cần gắn với sự phối hợp giữa chính sách tài khóa, tiền tệ và các giải pháp bảo đảm nguồn cung, hạn chế chi phí trung gian.

Ở góc độ điều hành, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh việc giảm các khâu trung gian, chi phí đầu vào, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và nâng cao hiệu quả giải ngân đầu tư công. Những giải pháp này không chỉ hỗ trợ tăng trưởng trước mắt mà còn góp phần cải thiện năng lực cung ứng của nền kinh tế. Khơi thông nguồn lực, giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả đầu tư sẽ tạo thêm động lực tăng trưởng mà không nhất thiết phải đánh đổi bằng sức ép lớn hơn lên mặt bằng giá.

Một thách thức khác là sức tăng trưởng giữa các địa phương chưa đồng đều. Theo số liệu của Cục Thống kê, trong 9 tháng năm 2026, có 12/34 tỉnh, thành phố đạt mức tăng trưởng GRDP từ 10% trở lên. Trong khi đó, Hà Nội tăng 8,85% và TP.HCM tăng 9,06%, đều chưa đạt mức tăng trưởng hai con số. Những con số này cho thấy cần nhìn nhận kết quả tăng trưởng không chỉ qua số lượng địa phương đạt mức cao, mà còn qua quy mô kinh tế và khả năng đóng góp của từng địa phương vào tăng trưởng chung.

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cho thấy thách thức rõ hơn ở nhóm đầu tàu: TP.HCM, Hà Nội, Hải Phòng và Đồng Nai chiếm gần 47% tổng GRDP cả nước, nhưng đều dự kiến không đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2026. Với tỷ trọng lớn trong quy mô nền kinh tế, việc các địa phương này hụt mục tiêu tạo sức ép đáng kể lên kết quả chung, khó có thể bù đắp hoàn toàn chỉ bằng tốc độ tăng trưởng cao ở một số địa phương khác.

Tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội sáng 18/10, Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang cũng đã đánh giá: "Nếu TP.HCM không đạt, mục tiêu của cả quốc gia cũng sẽ khó". Theo ông, nếu tăng trưởng của TP.HCM hụt 1%, 33 tỉnh, thành phố còn lại sẽ phải tăng thêm khoảng 0,25 điểm phần trăm mỗi địa phương để bù đắp. Phép tính này cho thấy sức nặng của TP.HCM đối với mục tiêu tăng trưởng chung, đồng thời đặt ra yêu cầu thành phố phải phát huy tốt hơn vai trò đầu tàu kinh tế.

Tuy nhiên, ông Trần Lưu Quang cũng lưu ý TP.HCM không thể chạy theo tăng trưởng bằng mọi giá, mà phải tính đến hiệu quả sử dụng nguồn lực và chuẩn bị nền tảng cho năm 2027 cùng những năm tiếp theo. Đây cũng là yêu cầu đối với điều hành kinh tế nói chung: không chỉ thúc đẩy tốc độ tăng trưởng trong ngắn hạn, mà còn phải bảo đảm chất lượng và khả năng duy trì đà tăng trong dài hạn.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là thúc đẩy mọi địa phương cùng tăng tốc, mà còn phải tháo gỡ những điểm nghẽn đang hạn chế khả năng phát triển của các trung tâm kinh tế lớn. Năng lực triển khai dự án, huy động vốn, sức cầu thị trường và khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh cần được cải thiện để những địa phương có quy mô kinh tế lớn phát huy vai trò dẫn dắt. Đồng thời, các địa phương khác cần khai thác lợi thế riêng, nâng cao chất lượng tăng trưởng thay vì chỉ chạy theo chỉ tiêu về tốc độ.

Giữ nền tảng vĩ mô cho mục tiêu tăng trưởng dài hạn

Dự báo tăng trưởng 9,5–9,7% của BIDV đặt mục tiêu "hai con số" trong năm 2026 trước một phép thử thực tế. Điều quan trọng không phải xem mức dự báo thấp hơn mục tiêu là kết luận cuối cùng, mà là nhận diện những điều kiện cần để thu hẹp khoảng cách: sức cầu đủ mạnh, đầu tư chuyển hóa thành năng lực sản xuất, các đầu tàu kinh tế cải thiện tốc độ tăng trưởng và áp lực lạm phát được kiểm soát.

Trao đổi với Nhadautu.vn, TS. Cấn Văn Lực cho rằng: "Cố gắng hết sức nhưng không nhất thiết phải đạt tăng trưởng 10% bằng mọi giá, tăng trưởng GDP có thể đạt 9,7-10% năm nay, làm nền tảng quan trọng để nền kinh tế tăng trưởng cao và bền vững trong các năm tiếp theo".

Quan điểm này đặt trọng tâm vào chất lượng của quá trình tăng trưởng, thay vì chỉ nhìn vào việc hoàn thành một chỉ tiêu trong ngắn hạn. Nỗ lực thúc đẩy tăng trưởng vẫn cần thiết, nhưng phải đi cùng hiệu quả sử dụng vốn, khả năng mở rộng năng lực sản xuất và sức chống chịu trước những biến động từ bên ngoài.

Trong bối cảnh đó, phát biểu của Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn tại Hội nghị Bộ trưởng Tài chính APEC lần thứ 33, diễn ra tại Hong Kong (Trung Quốc) trong hai ngày 20–21/10/2026, bổ sung một thông điệp quan trọng về định hướng điều hành. Tại hội nghị, Bộ trưởng nhấn mạnh Việt Nam lấy ổn định kinh tế vĩ mô làm nền tảng cho tăng trưởng hai con số bền vững trong năm 2027.

Theo nội dung phát biểu, Bộ trưởng nêu các chỉ dấu kinh tế 9 tháng năm 2026, gồm GDP tăng 9,01%, CPI tăng 4,52%, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, chi đầu tư phát triển chiếm khoảng 40% và nợ công ở mức 35–36% GDP. Những số liệu này được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam trao đổi chính sách tài khóa với các đối tác quốc tế, nhấn mạnh yêu cầu duy trì ổn định vĩ mô và phối hợp chính sách để hỗ trợ tăng trưởng.

Định hướng tài khóa có mục tiêu, phối hợp với chính sách tiền tệ linh hoạt, cần hướng đến những động lực có khả năng tạo giá trị gia tăng, mở rộng năng lực sản xuất và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Cùng với đó, cải cách thể chế, giảm chi phí cho doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả đầu tư công và phát huy vai trò của khu vực tư nhân sẽ quyết định khả năng chuyển hóa nguồn lực thành tăng trưởng thực chất.

Đối với năm 2026, yêu cầu tăng tốc trong quý IV vẫn hiện hữu, nhưng không thể tách rời bài toán ổn định giá cả và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Nếu mục tiêu tăng trưởng được theo đuổi bằng mọi giá, rủi ro về lạm phát, chi phí vốn và chất lượng đầu tư có thể làm suy yếu nền tảng cho những năm tiếp theo. Ngược lại, nếu tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, cải thiện môi trường kinh doanh và khơi thông nguồn lực cho sản xuất, nền kinh tế có thể tạo dựng động lực tăng trưởng vững chắc hơn.

Năm 2026 vì thế không chỉ là cuộc chạy nước rút để tiến gần mục tiêu tăng trưởng hai con số, mà còn là năm tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Tốc độ tăng trưởng cần đi cùng ổn định kinh tế vĩ mô, chất lượng nguồn lực và khả năng chống chịu trước biến động bên ngoài. Mục tiêu tăng trưởng cao là cần thiết, nhưng thành quả chỉ bền vững khi nền kinh tế đủ sức duy trì đà tăng mà không làm suy yếu những điều kiện bảo đảm cho chính sự tăng trưởng ấy.