Tăng trưởng hai con số: Khi vốn và lao động không còn là động lực chính

Ngày 25/8, tại Đà Nẵng, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức hội thảo "Xác lập mô hình tăng trưởng mới gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số - Đổi mới mô hình phát triển kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở Việt Nam giai đoạn 2026-2030".

Đổi mô hình để tăng trưởng hai con số

Ông Nguyễn Quốc Anh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao.

Do đó, giai đoạn 2026-2030 vừa phải tạo được tốc độ tăng trưởng cao, vừa đặt nền móng cho quá trình phát triển nhanh và bền vững trong dài hạn.

Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, kinh tế Việt Nam duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và duy trì những động lực tăng trưởng trong bối cảnh chịu nhiều cú sốc từ bên ngoài. Tuy nhiên, những hạn chế của mô hình tăng trưởng cũng ngày càng bộc lộ.

Nền kinh tế vẫn dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động, trong khi hiệu quả phân bổ, sử dụng nguồn lực chưa cao. Đóng góp của năng suất, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa tương xứng với tiềm năng.

Theo ông Nguyễn Quốc Anh, Việt Nam cần chuyển từ mô hình tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn, lao động, tài nguyên và gia công sang dựa nhiều hơn vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời phát huy tốt hơn nguồn lực của cộng đồng doanh nghiệp trong nước.

Tương tự, bà Lê Thị Mai Liên, Trưởng ban Kinh tế vĩ mô và Dự báo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, nhấn mạnh giai đoạn 2026-2030 cần chuyển từ tư duy "cơ cấu lại" sang "nâng cấp cơ cấu", qua đó tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới.

Các mục tiêu đặt ra trong giai đoạn này ở mức cao, trong đó tăng trưởng GDP bình quân trên 10% mỗi năm là yêu cầu rất lớn. "Để đạt được các mục tiêu này, động lực tăng trưởng mới phải dựa nhiều hơn vào năng suất, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo", bà Liên nói.

Theo bà Liên, trước hết, thể chế phải trở thành động lực phát triển, tạo môi trường thuận lợi để huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực.

Tiếp đó, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực trung tâm của tăng trưởng; đồng thời đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân, nâng cao năng lực và sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Cùng với đó là nâng cấp công nghiệp chế biến, chế tạo, nâng cao năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực; nâng cao chất lượng và hiệu quả sử dụng các nguồn lực, tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh và bền vững.

"Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, chúng ta không thể chỉ dựa vào tăng vốn, tăng lao động hay mở rộng đầu tư. Trọng tâm phải chuyển sang tăng năng suất, nâng cấp công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp Việt Nam và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực", bà Liên nhấn mạnh.

Không nhất thiết đi lại con đường cũ

Còn PGS.TS Trần Kim Chung, Nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, giai đoạn 2026-2045 đang mở ra cơ hội để Việt Nam rút ngắn quá trình phát triển. Sự phát triển nhanh của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu, tự động hóa và không gian số, đang làm thay đổi căn bản phương thức phát triển. Vì vậy, Việt Nam không nhất thiết phải lặp lại toàn bộ con đường mà các quốc gia đi trước đã trải qua.

"Chúng ta không nhất thiết phải có đầy đủ mọi điều kiện như các nước phát triển trước đây mới có thể tăng trưởng. Nếu lựa chọn đúng và tận dụng tốt công nghệ, Việt Nam có thể rút ngắn quá trình phát triển", ông Chung nói.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, PGS.TS Trần Kim Chung đề xuất mô hình tăng trưởng dựa trên ba tầng động lực.

Tầng thứ nhất là mở rộng và nâng cao hiệu quả các động lực truyền thống gồm vốn, lao động, tài nguyên và thị trường. Đây vẫn là những nguồn lực quan trọng của nền kinh tế nhưng cần được khai thác hiệu quả hơn, đồng thời không ngừng nâng cao năng suất.

Tầng thứ hai là kiến tạo các động lực mới thông qua những loại hình kinh tế mới như kinh tế số, kinh tế dữ liệu, kinh tế sinh học, kinh tế sáng tạo, kinh tế bạc, kinh tế đêm, kinh tế tầm thấp và kinh tế vũ trụ.

Tầng thứ ba là tạo động lực đột phá từ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là động lực có khả năng tạo ra sự thay đổi về chất, đưa nền kinh tế chuyển sang quỹ đạo tăng trưởng dựa trên năng suất và tri thức.

Theo PGS.TS Trần Kim Chung, Việt Nam cần chuyển mạnh từ quản lý sang quản trị, từ tư duy "quản" sang tư duy kiến tạo, dẫn dắt, đồng hành và thúc đẩy phát triển.

Cùng với đó, cần huy động tối đa các nguồn lực nhưng phải nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng; kiến tạo các loại hình kinh tế mới; thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và đổi mới phương thức quản trị.

Theo PGS.TS Trần Kim Chung, để xác lập mô hình tăng trưởng mới, Việt Nam cần "mở rộng, mở thêm và tạo đột phá": mở rộng các động lực truyền thống, mở thêm những không gian và động lực phát triển mới, đồng thời tạo đột phá dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực.