Đưa nguồn vốn đầu tư công vào “guồng” tăng trưởng

Tiền đã sẵn nhưng công trình vẫn chậm

Giải ngân vốn đầu tư công đang có bước tiến đáng kể so với cùng kỳ, với hơn 425.300 tỷ đồng được đưa vào nền kinh tế sau 7 tháng đầu năm 2026, đạt 41,9% kế hoạch - cao hơn 86.800 tỷ đồng về số tuyệt đối và khoảng 3,6% về tỷ lệ so với cùng kỳ năm trước.

Tuy vậy, kết quả này vẫn chưa được như kỳ vọng. Lý do là, nguồn lực đầu tư công năm nay lớn và mục tiêu giải ngân 100% vốn kế hoạch đang được Chính phủ tiếp tục thúc đẩy để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Không chỉ là giải ngân chưa như kỳ vọng, mà theo báo cáo của Bộ Tài chính, tình hình giải ngân vẫn không đồng đều giữa các bộ, ngành, địa phương. Hết tháng 7/2026, có 9 bộ, cơ quan trung ương và 21 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt trên bình quân chung cả nước, nhưng cũng còn có tới 24 bộ, cơ quan trung ương và 14 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước. Thậm chí, có 5 bộ, ngành có tỷ lệ giải ngân dưới 10% và chưa giải ngân.

Công trình đường bộ cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh. Ảnh: Đức Thanh

Đặc biệt, giải ngân các dự án giao thông trọng điểm cũng chậm. Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, tính đến cuối tháng 7/2026, giải ngân các dự án này ước đạt 73.300 tỷ đồng, đạt 31,7% kế hoạch. Đáng chú ý, còn 22 dự án, dự án thành phần giải ngân dưới 5% kế hoạch, trong đó có 13 dự án, dự án thành phần chưa giải ngân kế hoạch vốn.

Riêng đối với 2 dự án quan trọng quốc gia thuộc lĩnh vực đường sắt được giao kế hoạch vốn lớn (khoảng 101.000 tỷ đồng, chiếm 75,6% kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng), tiến độ giải ngân cũng chậm, ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân các dự án trọng điểm quốc gia nói chung. Trong đó, Dự án Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam ước giải ngân khoảng 1.068,8 tỷ đồng, đạt 2% kế hoạch của Dự án (56.846,1 tỷ đồng). Còn Dự án Đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng giải ngân được 1.397,2 tỷ đồng, đạt 4% kế hoạch của Dự án (48.103,8 tỷ đồng)…

Tình trạng thiếu hụt lao động cục bộ, giá nhân công, nguyên vật liệu tăng cao, tình hình thời tiết không thuận… là những nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân, dẫn tới dù tiền có sẵn nhưng công trình vẫn chậm.

Hơn thế, lại xuất hiện tình trạng một số bộ, ngành, địa phương đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn ngân sách trung ương với số lượng lớn và chủ yếu ở các dự án trọng điểm. Khi Chính phủ họp phiên thường kỳ tháng 7/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã báo cáo điều này và cho biết, việc các bộ, ngành, địa phương xin trả lại vốn kế hoạch sẽ ảnh hưởng tới tăng trưởng, cũng như gia tăng áp lực cân đối kế hoạch vốn của các năm tiếp theo.

Nguyên nhân của tình trạng này, theo Bộ Tài chính, là do việc lập kế hoạch của một số bộ, ngành, địa phương chưa sát với nhu cầu và khả năng thực hiện, cùng với chất lượng chuẩn bị đầu tư các dự án chưa tốt, dẫn tới phải điều chỉnh kế hoạch vốn giữa các dự án nhiều lần hoặc đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn, làm chậm tiến độ triển khai và giải ngân vốn.

Đáng chú ý, việc xin hoàn trả vốn kế hoạch còn diễn ra cả với các dự án sử dụng vốn nước ngoài (vốn ODA), dù số lượng không lớn. “Công tác kế hoạch vốn tuy đã hoàn thiện qua các năm, nhưng việc xây dựng kế hoạch vốn vẫn chưa sát thực tế triển khai dự án. Vẫn còn tình trạng các bộ, ngành, địa phương xin điều chỉnh giảm kế hoạch vốn, thậm chí có bộ đề xuất điều chỉnh giảm ngay sau khi được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt kế hoạch vốn hàng năm”, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết.

Theo Thứ trưởng, hiện nay, tỷ lệ giải ngân đầu tư công nguồn vốn nước ngoài còn thấp, chủ yếu vẫn xuất phát từ tình trạng không có khối lượng hoàn thành để giải ngân, khả năng tổ chức và tính sẵn sàng của dự án còn hạn chế.

Kết quả giải ngân vốn đầu tư công 7 tháng đầu năm 2026 có bước tiến đáng kể so với cùng kỳ năm 2025, nhưng vẫn chưa được như kỳ vọng và chưa đồng đều giữa các bộ, ngành, địa phương. Ảnh: Lê Toàn. Đồ họa: Đan Nguyễn

Đưa vốn vào “guồng” tăng trưởng

Để đưa nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng 2 con số, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng mới đây đã tiếp tục chỉ đạo phải giải ngân 100% vốn đầu tư công trong năm nay, đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công. Thực hiện chỉ đạo này, các bộ, ngành, địa phương đang nỗ lực đẩy nhanh tiến độ giải ngân.

Quảng Ngãi là một ví dụ. Địa phương này cách đây ít ngày đã thông báo công khai kết quả giải ngân, danh sách và tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 của các chủ đầu tư dự án trên địa bàn tỉnh. Theo đó, tính đến ngày 6/8, toàn tỉnh có 76/109 chủ đầu tư có tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung của cả nước trở lên; 33/109 chủ đầu tư có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung của cả nước. Tính chung toàn tỉnh, đến thời điểm ngày 6/8, số vốn giải ngân được là 2.634 tỷ đồng, bằng 34,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Để thúc đẩy giải ngân, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Đức Tâm đã chỉ đạo các đơn vị, địa phương ký cam kết giải ngân hàng tháng đối với kế hoạch đầu tư công năm 2026, bảo đảm đến ngày 31/8, tỷ lệ giải ngân đạt trên mức bình quân chung của cả nước; đến ngày 31/12/2026, giải ngân 100% vốn kéo dài và đến ngày 31/7/2027, giải ngân 100% vốn kế hoạch đầu tư công năm 2026.

Quyết tâm này cũng đang được nhiều địa phương khác thực hiện. TP.HCM cũng đặt mục tiêu đạt tỷ lệ giải ngân 70% vào cuối quý III và 100% trong năm 2026. “Tốc độ giải ngân đầu tư công phải tăng hơn nữa để dẫn dắt đầu tư tư. Chúng ta làm chặt chẽ nhưng phải nhanh hơn mới kịp tiến độ đề ra”, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đã chỉ đạo như vậy trong hội nghị mới đây về kinh tế - xã hội TP.HCM tháng 7, nhiệm vụ tháng 8/2026.

Theo ông Nguyễn Văn Được, các cơ quan, địa phương phải theo dõi sát tiến độ các dự án, kịp thời tháo gỡ vướng mắc để thúc đẩy giải ngân, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026.

Nhưng vấn đề trong hiện tại không chỉ là làm sao thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công, mà phải giải quyết được vấn đề gốc rễ, không để tình trạng xin hoàn trả lại vốn tiếp tục lặp lại.

“Đề nghị các bộ, ngành, địa phương bảo đảm giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công; không đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn ngân sách trung ương năm 2026 khi chưa rà soát, đánh giá tác động đến tiến độ các dự án và việc hoàn thành các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội được giao. Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện thủ tục đầu tư các dự án được bố trí kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn đã được thông báo”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nói.

Để giải quyết gốc rễ vấn đề này, cùng với việc phải chủ động rà soát tiến độ thực hiện từng dự án; kịp thời điều chỉnh kế hoạch vốn từ các dự án chậm triển khai, không có khả năng giải ngân sang các dự án có nhu cầu và khả năng giải ngân tốt hơn; rà soát từng dự án chậm giải ngân để xác định rõ nguyên nhân, phân định rõ thẩm quyền để đôn đốc, xử lý theo quy định..., thì công tác chuẩn bị dự án, xây dựng kế hoạch… phải được thực hiện tốt hơn.

Điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh việc phân bổ nguồn lực của Kế hoạch Đầu tư công trung hạn 2026-2030 đang được thực hiện. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến nay, đã quyết định phương án phân bổ và hoàn thành việc thông báo kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương với số vốn trên 2,63 triệu tỷ đồng.

Nguồn lực này cần sớm được đưa vào “guồng” tăng trưởng và nên bắt đầu bằng việc chuẩn bị tốt dự án, xây dựng kế hoạch hàng năm sát với nhu cầu và khả năng thực hiện. Không thể để tiếp diễn tình trạng “vốn chờ dự án” như lâu nay.

Hà Nguyễn