Không chủ quan với áp lực lạm phát và nhập siêu

ĐTTC đã có cuộc trao đổi với GS. TRẦN THỌ ĐẠT, Đại học Kinh tế Quốc dân về những vấn đề cần lưu ý cũng như giải pháp cho những tháng cuối năm.

PHÓNG VIÊN: - Thưa GS., nhìn tổng thể bức tranh kinh tế - xã hội tháng 5 và 5 tháng đầu năm 2026, GS. đánh giá như thế nào?

GS. TRẦN THỌ ĐẠT: - Có thể nói, bức tranh kinh tế - xã hội 5 tháng đầu năm 2026 tiếp tục xu hướng phục hồi và tăng trưởng tích cực trên nhiều lĩnh vực. Các động lực tăng trưởng quan trọng như công nghiệp chế biến chế tạo, đầu tư, tiêu dùng trong nước, du lịch và thu hút vốn đầu tư nước ngoài đều ghi nhận kết quả khả quan.

Đặc biệt, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 9,1% - mức tăng cao nhất trong 4 năm gần đây; tổng vốn FDI đăng ký đạt gần 24,8 tỷ USD, tăng gần 35%; vốn FDI thực hiện đạt 9,75 tỷ USD - cao nhất trong 5 năm qua. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 11,2%, lượng khách quốc tế đạt hơn 10,5 triệu lượt, tăng gần 15%.

Những con số này cho thấy niềm tin của nhà đầu tư và thị trường đối với triển vọng kinh tế Việt Nam vẫn được duy trì, đồng thời phản ánh hiệu quả của các chính sách điều hành kinh tế vĩ mô thời gian qua.

Công nghiệp tiếp tục đóng vai trò là động lực tăng trưởng quan trọng. Ngành chế biến, chế tạo tăng 9,5%, đóng góp hơn 7 điểm % vào mức tăng chung của toàn ngành công nghiệp. Ngoài ra, lao động trong các doanh nghiệp công nghiệp cũng tăng 3,4% so với cùng kỳ, phản ánh hoạt động sản xuất đang mở rộng.

- Thưa GS., đối với nhà đầu tư và doanh nghiệp, điều quan trọng là môi trường đầu tư và kinh doanh. Vậy đâu là những tín hiệu đáng chú ý trong những tháng qua?

- Có hai tín hiệu rất tích cực. Thứ nhất, giải ngân đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh. Vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước tăng hơn 11% so với cùng kỳ. Thứ hai, dòng vốn FDI tăng mạnh. Đáng chú ý, phần lớn vốn FDI tiếp tục tập trung vào ngành chế biến chế tạo, cho thấy Việt Nam vẫn là điểm đến hấp dẫn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, môi trường kinh doanh vẫn tồn tại những tín hiệu cần quan tâm. Trong 5 tháng đầu năm, số thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt khoảng 142.600 doanh nghiệp, nhưng số rút lui khỏi thị trường cũng lên tới hơn 129.000 doanh nghiệp. Đặc biệt, số doanh nghiệp giải thể tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Điều này phản ánh sức ép chi phí, cạnh tranh thị trường và khả năng chống chịu của nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa còn yếu.

- GS. nhận định thế nào về tiêu dùng nội địa, du lịch, xuất nhập khẩu đang đóng góp cho tăng trưởng?

- Đây là một trong những điểm sáng nổi bật nhất. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 11,2%. Doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống tăng 13,3%, doanh thu du lịch lữ hành tăng 12,2%. Đặc biệt, lượng khách quốc tế đến Việt Nam đạt trên 10,5 triệu lượt, mức cao nhất từ trước đến nay đối với 5 tháng đầu năm. Sự phục hồi mạnh của du lịch không chỉ mang lại nguồn thu trực tiếp, mà còn thúc đẩy nhiều ngành liên quan như vận tải, lưu trú, thương mại, dịch vụ và tạo thêm việc làm cho người lao động.

Trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, quy mô thương mại tiếp tục tăng trưởng rất mạnh. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt hơn 445 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ. Trong đó xuất khẩu đạt gần 216 tỷ USD, tăng 19,5%; nhập khẩu đạt gần 229,5 tỷ USD, tăng tới 30,8%.

Điểm đáng chú ý là cán cân thương mại đã chuyển sang nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm trước vẫn xuất siêu. Việc nhập siêu chưa phải là tín hiệu tiêu cực nếu phần lớn nhập khẩu phục vụ sản xuất và đầu tư. Nhưng điều đó cho thấy nền kinh tế vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên vật liệu, linh kiện nhập khẩu, đặc biệt từ Trung Quốc và Hàn Quốc.

- Từ những kết quả 5 tháng đầu năm, GS. có nhìn thấy đâu là những hạn chế và thách thức lớn nhất hiện nay?

- Tôi cho rằng có 4 thách thức đáng chú ý. Một là áp lực lạm phát. CPI bình quân 5 tháng tăng 4,31%, tiến sát ngưỡng mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Hai là tình trạng nhập siêu quay trở lại với quy mô khá lớn. Nếu kéo dài, điều này có thể tạo áp lực lên cán cân thanh toán và tỷ giá.

Ba là sức khỏe doanh nghiệp chưa thực sự bền vững. Mặc dù số doanh nghiệp thành lập mới tăng mạnh, nhưng số doanh nghiệp giải thể và ngừng hoạt động cũng gia tăng đáng kể.

Bốn là khu vực nông nghiệp vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như biến đổi khí hậu, nắng nóng kéo dài, chi phí vật tư nông nghiệp cao và dịch bệnh trên vật nuôi.

Ngoài ra, thiệt hại do thiên tai trong 5 tháng đầu năm tăng gần 2,2 lần so với cùng kỳ năm trước, cho thấy tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.

- Vậy GS. có khuyến nghị gì cho những tháng cuối năm?

- Để duy trì đà tăng trưởng và hoàn thành các mục tiêu phát triển năm 2026, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm.

Trước hết, tiếp tục giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát, đặc biệt theo dõi sát diễn biến giá năng lượng, tỷ giá và các mặt hàng thiết yếu. Đồng thời đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, nhất là các dự án hạ tầng giao thông chiến lược nhằm tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

Bên cạnh đó, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm chi phí sản xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tiếp đó là tận dụng hiệu quả dòng vốn FDI để thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao giá trị gia tăng trong nước.

Cuối cùng, cần tăng cường các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, thiên tai và dịch bệnh, nhằm bảo đảm phát triển bền vững, đặc biệt đối với khu vực nông nghiệp và nông thôn.

- Xin cảm ơn GS. về cuộc trao đổi này!

TRI NHÂN (thực hiện)