Kinh tế số: Động lực tăng trưởng mới giúp ASEAN bứt phá

“Bệ phóng” cho tăng trưởng kinh tế

Trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế toàn cầu đang có nhiều biến động khó lường, Hội nghị cấp cao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 48 tại Philippines (từ ngày 7-8/5) được xem là dịp quan trọng để các nhà lãnh đạo trao đổi định hướng chiến lược, qua đó nâng cao năng lực thích ứng và củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trước những thách thức ngày càng gia tăng.

Trả lời báo chí Việt Nam, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn cho biết, các ưu tiên của hội nghị sẽ tập trung vào việc ASEAN tăng cường phối hợp hành động, cả ở cấp độ khu vực và quốc gia, nhằm ứng phó hiệu quả với những biến động và thách thức ngày càng gia tăng ở nhiều chiều.

Đặc biệt, nói về kinh tế số, Tổng Thư ký ASEAN nhấn mạnh, ASEAN đang đẩy nhanh đàm phán Hiệp định Khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA), dự kiến hoàn tất trong năm nay, qua đó tạo nền tảng xây dựng một hệ sinh thái số liên kết, năng động và có sức cạnh tranh cao, giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của khu vực.

Chia sẻ về chương trình nghị sự của Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 với báo chí, Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại ASEAN thông tin, Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 dự kiến tập trung vào ba trọng tâm lớn. Thứ nhất, các lãnh đạo sẽ bàn về cách tiếp cận thống nhất của ASEAN đối với các diễn biến mới tại Trung Đông và những hệ lụy lan tỏa đối với khu vực.

Thứ hai, Hội nghị Cấp cao lần này sẽ thảo luận định hướng thúc đẩy triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Năm 2026 là năm bản lề đầu tiên đưa Tầm nhìn này vào thực tiễn, các lãnh đạo sẽ thảo luận về những biện pháp nhằm củng cố môi trường hòa bình, ổn định, đề cao luật pháp quốc tế và các chuẩn mực ứng xử chung để bảo đảm không gian phát triển bền vững của khu vực.

Trên phương diện kinh tế, ASEAN sẽ tiếp tục thúc đẩy liên kết nội khối sâu rộng hơn, bao gồm nâng cấp Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), đẩy nhanh đàm phán Hiệp định Kinh tế số ASEAN (DEFA) để hỗ trợ quá trình chuyển đổi số, đồng thời mở rộng hợp tác với các đối tác trong khuôn khổ các Hiệp định tự do thương mại, RCEP...

"Việc tận dụng các động lực tăng trưởng mới như kinh tế xanh, kinh tế số, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo được kỳ vọng sẽ giúp ASEAN bứt phá trong giai đoạn cạnh tranh địa kinh tế ngày càng gay gắt" - Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương nêu rõ.

Thứ ba, Hội nghị sẽ thảo luận toàn diện về tình hình quốc tế và khu vực, trong đó có tình hình Biển Đông, các xu hướng điều chỉnh chính sách của các đối tác lớn, cho đến những thách thức mới về an ninh mạng, an ninh công nghệ và chuyển đổi năng lượng.

Có thể nói, trong bối cảnh cạnh tranh địa kinh tế ngày càng gay gắt, việc ASEAN đặt trọng tâm vào kinh tế số cho thấy khu vực đang coi đây không chỉ là xu hướng phát triển mới, mà còn là “động lực chiến lược” để củng cố sức chống chịu và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Kinh tế số là nền kinh tế vận hành chủ yếu dựa trên công nghệ số. Ở hầu hết các quốc gia Đông Nam Á, đặc biệt là các quốc gia thuộc ASEAN, kinh tế số không chỉ là “bệ phóng” cho tăng trưởng kinh tế, mà còn là cơ sở thúc đẩy kết nối ASEAN với các nước đối tác trong và ngoài khu vực. Kinh tế số của ASEAN đang phát triển mạnh, có tiềm năng trở thành một trong năm nền kinh tế số hàng đầu thế giới.

Kinh tế số gồm những lĩnh vực kinh doanh cơ bản như: Thương mại điện tử (e-commerce); dịch vụ du lịch trực tuyến (online travel services); dịch vụ gọi xe online (online car call services); dịch vụ viễn thông (telecommunication services); dịch vụ thanh toán trực tuyến (online payment services); y tế kỹ thuật số (health tech); giáo dục kỹ thuật số (Ed. tech)...

Phát triển kinh tế số là sử dụng công nghệ số và dữ liệu để tạo ra những mô hình kinh doanh mới. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh, tác động rất lớn đến bức tranh kinh tế toàn cầu, hầu hết các nền kinh tế phát triển trên thế giới đều đưa ra chiến lược phát triển công nghệ số, trong đó chú trọng việc nghiên cứu áp dụng công nghệ mới vào tăng trưởng kinh tế.

Báo cáo e-Conomy SEA 2022 của Google, Temasek và Bain & Company đã chỉ ra nền kinh tế kỹ thuật số của Đông Nam Á có nhiều tiềm năng tăng trưởng, được hỗ trợ bởi các yếu tố cơ bản mạnh mẽ bao gồm hơn 460 triệu người tiêu dùng kỹ thuật số, dân số trẻ và am hiểu công nghệ, cũng như tỷ lệ sử dụng Internet ngày càng tăng. Nền kinh tế kỹ thuật số của Đông Nam Á được dự đoán sẽ tăng trưởng 6% mỗi năm, đạt tới một nghìn tỷ USD vào năm 2030.

Còn tại báo cáo e-Conomy SEA 2025 công bố vào tháng 11/2025 cho biết, nền kinh tế số ASEAN năm 2025 có thể đạt 305 tỷ USD tổng giá trị hàng hoá (GMV), tăng khoảng 17% so với cùng kỳ năm 2024. Tính đến tháng 6/2025, hơn 680 startup AI trong khu vực đã huy động được hơn 2,3 tỷ USD, trong đó hơn 495 startup đặt trụ sở tại Singapore.

Đông Nam Á được đánh giá là khu vực dẫn đầu thế giới về sự quan tâm và ứng dụng AI trong đời sống hàng ngày, với 500 triệu người dùng Internet, chiếm 10% dân số trực tuyến toàn cầu. Theo báo cáo, phần lớn nhà đầu tư kỳ vọng vốn sẽ tăng tại Singapore, Việt Nam và Malaysia, tập trung vào phần mềm, dịch vụ, AI và công nghệ sâu (deep tech).

Một báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cũng cho hay, ASEAN đã đưa ra các chính sách và khuôn khổ quan trọng - như Kế hoạch tổng thể kỹ thuật số ASEAN 2025 và Kế hoạch tổng thể về kết nối ASEAN 2025 - để phác thảo các hành động và hướng dẫn hợp tác kỹ thuật số của các Chính phủ trong khu vực.

Kỳ vọng đóng góp 30% GDP toàn khối

Trong hơn một thập kỷ qua, ASEAN đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật về kết nối, với số người dùng Internet tăng gấp đôi, hạ tầng 4G phủ gần như toàn khu vực và 5G nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn mới.

Đây được xem là điều kiện then chốt để ASEAN chuyển đổi từ nền kinh tế dựa nhiều vào lao động và sản xuất truyền thống sang mô hình tăng trưởng dựa trên dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Vào tháng 1/2026, tại Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN lần thứ 6 (ADGMIN 6) tổ chức tại Hà Nội đã ghi một dấu mốc quan trọng: ASEAN chính thức thông qua Kế hoạch Tổng thể số ASEAN 2030, khẳng định chuyển đổi số là động lực then chốt thúc đẩy khả năng chống chịu, phát triển bao trùm và thịnh vượng bền vững của khu vực trong thập kỷ tới.

Kế hoạch Tổng thể số ASEAN 2030 đang mở ra một bức tranh mới cho hợp tác khu vực: Từ “kết nối hạ tầng” sang “kết nối trí tuệ”, trong đó công nghệ được xác định là động lực trung tâm của tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh của ASEAN.

Cùng với các ưu tiên, ASEAN cũng đưa ra những chỉ số mục tiêu cụ thể đến năm 2030. Theo đó, kinh tế số được kỳ vọng đóng góp 30% GDP toàn khối và tạo thêm 1.000 tỷ USD giá trị mới.

Về nguồn nhân lực, khu vực đặt mục tiêu 80% lực lượng lao động có trình độ cao, nhằm nâng năng suất lao động lên 2,5 lần. Đặc biệt, dịch vụ công trực tuyến được định hướng tiến tới 100% tích hợp AI, qua đó giảm 40% chi phí vận hành xã hội.

Bức tranh 2030 cho thấy, ASEAN không chỉ theo đuổi mục tiêu “số hóa” theo nghĩa kỹ thuật, mà hướng tới tái cấu trúc năng suất và quản trị bằng công nghệ. Lộ trình này được kỳ vọng sẽ giúp ASEAN xây dựng một cộng đồng số có mức độ liên thông cao, tăng cường niềm tin và an toàn số, đồng thời tạo nền tảng để khu vực nâng vị thế cạnh tranh trong bối cảnh kinh tế số toàn cầu tăng tốc.

Việc ASEAN đang hướng tới xây dựng một hệ sinh thái kinh tế số toàn diện, có khả năng cạnh tranh dài hạn đã mở ra dư địa lớn để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng số khu vực, đặc biệt ở các lĩnh vực như thương mại điện tử, fintech, trung tâm dữ liệu, sản xuất thông minh và dịch vụ công nghệ.

Đặc biệt, trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đang ở trong nhóm nền kinh tế số phát triển nhanh nhất. Năm 2025, kinh tế số Việt Nam ước đạt khoảng 72,1 tỷ USD, chiếm hơn 14% GDP, với tốc độ tăng trưởng cao. Các lĩnh vực dịch vụ số cũng phát triển nhanh, với quy mô hàng chục tỷ USD, trong đó riêng các mảng như nội dung số, du lịch trực tuyến hay vận tải số đều tăng trưởng khoảng 16-20%/năm, quy mô 4 sàn thương mại điện tử lớn nhất Việt Nam năm 2025 đạt 429,7 nghìn tỷ đồng, tăng 34,75% so với cùng kỳ. Đặc biệt, xuất khẩu sản phẩm công nghệ số đạt khoảng 172 tỷ USD năm 2025, cho thấy vai trò ngày càng lớn của khu vực công nghệ trong chuỗi giá trị toàn cầu...

Đông Nam Á hiện là một trong những khu vực mà kinh tế số tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Với lực lượng lao động thuần thục về số hóa, đang trên đà tăng trưởng và sẵn sàng tiêu thụ nhiều hàng hóa và dịch vụ hơn, đặc biệt là trên nền tảng thương mại điện tử, ASEAN có rất nhiều tiềm năng để phát triển. Trong đó, Việt Nam là nền kinh tế số tăng trưởng nhanh nhất trong ASEAN.