Châu Á gấp rút ứng phó với những kịch bản năng lượng tồi tệ nhất

Hôm thứ 4, chính phủ Hàn Quốc kích hoạt “chế độ khủng hoảng”, thành lập lực lượng đặc nhiệm kinh tế khẩn cấp để đối phó với các tình huống năng lượng bất lợi. Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, cảnh báo”“nguy cơ cạn kiệt nguồn cung năng lượng ở mức nghiêm trọng đang cận kề”

Nhật Bản đang rà soát toàn bộ chuỗi cung ứng các sản phẩm liên quan đến dầu mỏ khi nguy cơ thiếu hụt và tác động dây chuyền lên nền kinh tế ngày càng rõ rệt. Trong khi đó, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi cảnh báo xung đột Trung Đông có thể gây ra những thách thức chưa từng có cho đất nước.

Chỉ trong chưa đầy một tháng kể từ khi cuộc xung đột ở vùng giàu tàu chuyên dầu mỏ này bùng phát, nhiều nước châu Á đã chuyển sang trạng thái khẩn cấp.

Điều đó cho thấy tầm quan trọng sống còn của eo biển Hormuz (nằm ở phía nam Iran) đối với dòng chảy năng lượng toàn cầu. Khoảng 1/4 lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới cùng nhiều loại hàng hóa khác đi qua tuyến đường hàng hải dài khoảng 160km này và phần lớn hướng tới châu Á. Iran hiện gần như đã phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz, chỉ cho phép các tàu được phê duyệt đi qua.

Sự lo ngại ngày càng gia tăng tại châu Á trái ngược với tâm lý lạc quan thận trọng trên thị trường tài chính, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tìm cách đàm phán với Iran để chấm dứt chiến tranh. Chứng khoán tăng điểm, giá dầu giảm trong ngày thứ Tư. Nhưng điều đó không đủ xoa dịu nỗi lo tại châu Á, nơi nhiều quốc gia phụ thuộc lớn vào dầu Trung Đông trong khi dầu dự trữ đang dần cạn kiệt.

“Việc đóng cửa eo biển Hormuz, xét theo một khía cạnh nào đó, là một cuộc khủng hoảng của riêng châu Á. Điểm tổn thương này vốn đã rõ nhưng chưa bao giờ bị thử thách đến mức cực đoan như hiện nay”, Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan nói.

Tác động của tình trạng thiếu hụt dầu đã lan rộng khắp khu vực với tuần làm việc bị rút ngắn, đèn đường tắt, nhiều trạm xăng buộc phải đóng cửa. Tại Pakistan, người hâm mộ bóng gậy thậm chí được khuyến khích ở nhà xem truyền hình để tiết kiệm nhiên liệu. Chính phủ nước này cũng đang xem xét áp hạn ngạch nhiên liệu cho phương tiện giao thông.

Ở nhiều nơi tại Bangladesh, người lái xếp hàng dài cả cây số trong nhiều giờ để chờ đổ xăng. Chính quyền đã dừng hoạt động phần lớn các nhà máy phân bón và khẩn cấp tìm kiếm khoản vay đa phương 2 tỉ đô la để đảm bảo đủ năng lượng cho nhu cầu mùa hè đang tăng vọt.

“Khu vực này đang chịu ảnh hưởng rất lớn từ các cuộc xung đột kéo dài và cú sốc giá năng lượng toàn cầu. Mối lo ngại về các tác động kinh tế gián tiếp gồm việc hủy chuyến bay, tàu đánh cá nằm bờ và du lịch suy giảm đang ngày càng gia tăng”, Peter Mumford, người đứng đầu bộ phận Đông Nam Á của công ty tư vấn rủi ro Eurasia Group bình luận.

Cuộc chạy đua đảm bảo nguồn cung dầu và hàng hóa thiết yếu đang thúc đẩy làn sóng bảo hộ mới. Trung Quốc đang hạn chế xuất khẩu phân bón còn Indonesia áp thuế xuất khẩu than.

Tuy nhiên, những biện pháp này có thể phản tác dụng. Một nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (WB) về khủng hoảng lương thực giữa thập niên 2000 cho thấy phần lớn mức tăng giá toàn cầu của gạo và lúa mì xuất phát từ các rào cản thương mại mà các nước dựng lên để giữ nguồn cung nội địa.

Một số quốc gia buộc phải quay lại với các nhà cung cấp từng bị né tránh. Các nhà máy lọc dầu Ấn Độ đã mua khoảng 60 triệu thùng dầu Nga giao trong tháng tới. Trước đó, Ấn Độ cắt giảm mạnh lượng dầu mua từ Nga do áp lực từ Mỹ.

Nguồn dầu ít ỏi mà các nước có thể tiếp cận giờ đây cũng đắt đỏ hơn nhiều so với kỳ vọng. Ấn Độ từng mua dầu Nga với giá chiết khấu sâu sau xung đột Ukraine vào năm 2022, nhưng gần đây lại phải trả cao hơn giá dầu chuẩn quốc tế Brent từ 5 đến 15 đô la/thùng.

Indonesia vốn xây dựng ngân sách dựa trên giả định giá dầu 70 đô la/thùng cho năm nay cũng đang tìm cách tiết kiệm tới 7 tỉ đô la để bù đắp chi phí trợ giá nhiên liệu.

Thái Lan buộc phải dỡ bỏ trần giá của dầu diesel sau khi chi 32 triệu đô la mỗi ngày để giữ giá thấp.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi kêu gọi đất nước cần chuẩn bị cho tình hình hiện tại giống như cách đã đối phó với đại dịch Covid-19 trước đây.

Cuộc khủng hoảng Covid-19 giờ đây có thể cung cấp kịch bản mẫu trong trường hợp thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng.

"Việc trả nợ bị tạm dừng, các quy tắc tài khóa được nới lỏng, tiền được in thêm. Đó là bộ công cụ sẵn sàng cho kịch bản như vậy", ngân hàng Barclays cho biết trong một báo cáo hôm thứ Tư.

Barclays cảnh báo rằng, nếu tình trạng thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng thực sự xảy ra, tác động tiêu cực lên hoạt động kinh tế ở châu Á sẽ rất lớn.

“Tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng thiếu hụt năng lượng, chính phủ ở các nước đang phát triển tại châu Á có thể học hỏi chính sách thời đại dịch. Thậm chí áp đặt các biện pháp hạn chế tương đượng phong tỏa đối với hoạt động kinh tế. Ví dụ, người dân có thể được yêu cầu ở nhà và nhiều ngành công nghiệp có thể phải tạm dừng hoạt động”, các nhà kinh tế của Barclays viết

Theo Bloomberg

Chánh Tài