Để GDP tăng trưởng hai con số

Xét cơ cấu GDP từ tổng cầu cuối cùng, có thể thấy tiêu dùng cuối cùng của hộ dân cư luôn chiếm tỷ trọng cao nhất trong GDP, mặc dù có xu hướng giảm trong những năm gần đây. Năm 2010 tiêu dùng cuối cùng của hộ dân cư chiếm 58,4% GDP thì đến năm 2024 tỷ lệ này giảm còn 53,6% GDP. Tỷ lệ đầu tư (tích lũy gộp tài sản) trong GDP cũng giảm từ 37,1% năm 2010 xuống 30,8% năm 2025. Nhưng ngược lại, chêch lệch xuất nhập khẩu từ chỗ đóng góp âm 5,6% (-5,6%) năm 2010 đã lên 6,15% năm 2025 (bảng 1).

Tính toán từ bảng cân đối liên ngành (IO) mới nhất của Cục Thống kê ⁽²⁾ cho thấy trong các yếu tố của cầu cuối cùng trong nước, tiêu dùng cuối cùng của hộ dân cư lan tỏa đến giá trị tăng thêm tốt nhất. Một tỉ đồng tiêu dùng lan tỏa đến giá trị tăng thêm của nền kinh tế 755 triệu đồng, trong khi một tỉ đồng đầu tư lan tỏa đến giá trị tăng thêm của nền kinh tế 487 triệu đồng và 1 tỉ đồng xuất khẩu chỉ lan tỏa đến giá trị tăng thêm của nền kinh tế 463 triệu đồng (do sản xuất cho xuất khẩu cơ bản là gia công và đầu tư chưa hiệu quả lắm).

Như vậy, để tăng trưởng GDP hai con số thì khu vực tiêu dùng cuối cùng hộ dân cư là rất quan trọng. Nhưng muốn khu vực này tăng trưởng mạnh thì thu nhập của dân cư phải tăng tương xứng hoặc cao hơn mức tăng tiêu dùng cuối cùng.

Vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc GDP tăng trưởng bao nhiêu, mà quan trọng hơn là tăng trưởng theo cách nào và vì ai.

Xét về mức độ đóng góp của giá trị tăng thêm vào GDP theo thành phần kinh tế (bảng 2), có thể thấy khu vực kinh tế ngoài nhà nước - bao gồm doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh cá thể và khu vực hợp tác xã - luôn giữ vai trò chủ đạo trong giai đoạn 2010-2024, với tỷ trọng đóng góp xấp xỉ 50% GDP. Đây là khu vực có quy mô lớn, độ lan tỏa cao và gắn chặt với hoạt động sản xuất - kinh doanh trong nước.

Trong khi đó, đóng góp của giá trị tăng thêm vào GDP của khu vực kinh tế nhà nước có xu hướng suy giảm, giảm khoảng 3 điểm phần trăm, từ mức 24,2% năm 2010 xuống còn 21,1% năm 2024. Ngược lại, khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ngày càng gia tăng vai trò, với tỷ trọng giá trị tăng thêm trong GDP tăng từ 15,1% năm 2010 lên 20,5% năm 2024.

Những kết quả này cho thấy khu vực kinh tế ngoài nhà nước, không chỉ bao gồm khu vực doanh nghiệp tư nhân mà còn cả các hộ kinh doanh cá thể, đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số mà Đảng và Nhà nước đã đặt ra.

Để khu vực này thực sự phát huy tiềm năng, cần có các chính sách mang tính thiết thực, minh bạch và ổn định trong dài hạn, nhằm giảm bớt chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Khi khu vực kinh tế ngoài nhà nước được củng cố niềm tin và có môi trường kinh doanh thuận lợi, việc đạt được mức tăng trưởng GDP cao và bền vững sẽ trở nên khả thi hơn.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc GDP tăng trưởng bao nhiêu, mà quan trọng hơn là tăng trưởng theo cách nào và vì ai. Trong bối cảnh các thành phần kinh tế vẫn chưa thực sự bình đẳng trong tiếp cận chính sách và nguồn vốn, việc phụ thuộc quá nhiều vào khu vực FDI tiềm ẩn những rủi ro dài hạn.

Khu vực FDI là cần thiết cho nền kinh tế, song không nên thu hút FDI bằng mọi giá, mà cần đi kèm với các ràng buộc rõ ràng về sử dụng lao động trong nước, chuyển giao công nghệ, cũng như gia tăng tỷ lệ sử dụng sản phẩm và dịch vụ phụ trợ do doanh nghiệp Việt Nam cung cấp làm đầu vào cho sản xuất.

Nếu thiếu những ràng buộc này, ngay cả khi GDP đạt mức tăng trưởng hai con số, dòng tiền chảy ra nước ngoài thông qua các khoản chi trả sở hữu của khu vực FDI có thể còn tăng nhanh hơn, khiến ý nghĩa thực chất của tăng trưởng GDP đối với đời sống người dân Việt Nam bị suy giảm. Chẳng hạn, trong giai đoạn 2010-2023, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân theo giá hiện hành đạt khoảng 11%/năm, trong khi tốc độ tăng trưởng bình quân của dòng tiền ra nước ngoài thuần qua chi trả sở hữu lại lên tới khoảng 15%/năm.

Do đó, việc thúc đẩy khu vực kinh tế ngoài nhà nước phát triển mạnh mẽ và thực chất có thể trở thành một kênh quan trọng giúp đạt được tăng trưởng GDP hai con số theo hướng bền vững hơn, so với việc chỉ dựa vào mở rộng đầu tư công hoặc nới lỏng tín dụng trong ngắn hạn.

(1) Báo Chính phủ https://baochinhphu.vn/nghi-quyet-dai-hoi-xiv-quyet-sach-cho-khat-vong-tang-truong-hai-con-so-102260124180229882.htm
(2) https://www.nso.gov.vn/bai-top/2025/05/bang-can-doi-lien-nganh-nam-2019/

Bùi Trinh